Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) vừa công bố danh sách 50 mặt hàng xuất khẩu có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Trong những tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hàng hóa Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng đối mặt với thách thức không nhỏ khi các đối tác thương mại liên tục gia tăng rào cản kỹ thuật và các biện pháp phòng vệ thương mại. Xu hướng dịch chuyển đơn hàng toàn cầu cùng với việc các thị trường lớn áp đặt thuế chống bán phá giá hay chống trợ cấp đối với hàng hóa từ Trung Quốc, Ấn Độ hay Thái Lan đã khiến hàng hóa Việt Nam chịu sự giám sát chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Tại thị trường Hoa Kỳ, hàng loạt sản phẩm gỗ và chế biến từ gỗ của Việt Nam đang nằm trong tầm ngắm. Ghế bọc đệm có khung bằng gỗ đạt kim ngạch xuất khẩu 1,86 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026, chiếm tới 61,6% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của Hoa Kỳ. Dù kim ngạch giảm nhẹ so với cùng kỳ, vị thế dẫn đầu của Việt Nam khiến mặt hàng này luôn đối mặt với rủi ro cao.

Tương tự, đồ nội thất phòng ngủ đạt 892,9 triệu USD, chiếm 56,7% thị phần nhập khẩu của Hoa Kỳ. Ngoài ra, các phương tiện di chuyển cá nhân tốc độ thấp ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 373,8%, đạt 72,7 triệu USD và chiếm 72,2% tổng nhập khẩu của Hoa Kỳ, đặt ra yêu cầu theo dõi đặc biệt về rủi ro khởi xướng điều tra mới.

Liên minh Châu Âu (EU) cũng đẩy mạnh các biện pháp phòng vệ đối với các mặt hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh. Ván ép gỗ cứng xuất khẩu sang EU tăng trưởng đột biến 710,7%, đạt 129,85 triệu USD và chiếm 26,7% thị phần EU.

Mặt hàng nến và các sản phẩm tương tự ghi nhận kim ngạch 106,64 triệu USD, tăng 421,3% và chiếm 51,7% tổng nhập khẩu của EU. Nhóm lốp cao su dùng cho xe buýt hoặc xe tải xuất khẩu sang EU đạt 241,96 triệu USD, chiếm 19,2% thị phần và đứng thứ hai tại thị trường này.

Không chỉ các thị trường truyền thống, các quốc gia như Ấn Độ, Mexico, Canada, Australia và Indonesia cũng đang tích cực sử dụng công cụ phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam.

Tại Ấn Độ, khung nhôm dùng cho tấm pin năng lượng mặt trời đạt 187,4 triệu USD, tăng 132,1% so với cùng kỳ. Kính cường lực dùng cho thiết bị gia dụng đạt 130,3 triệu USD, tăng gấp 9,6 lần. Hạt nhựa PET xuất khẩu sang Ấn Độ ghi nhận 103,4 triệu USD, tăng 148,6% và chiếm 38,6% thị phần, đưa Việt Nam trở thành nhà cung cấp lớn nhất.

Ngoài ra, các sản phẩm như nắp hộp kim loại dễ mở bằng thiếc lá, kính nổi trong suốt, lốp radial và hóa chất theophylline & caffeine cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao và tỷ trọng thị phần đáng kể.

Thị trường Mexico chứng kiến sự bứt phá của nhiều mặt hàng Việt Nam nhưng đi kèm rủi ro lớn. Lốp xe bơm hơi có đường kính 13 - 22 inch đạt 195 triệu USD, tăng 89,9%. Xơ polyester tổng hợp dạng ngắn đạt 27,6 triệu USD, chiếm 39,3% thị phần Mexico. Gạch ốp lát đạt 15,7 triệu USD, tăng 81,1%. Các sản phẩm khác như bút chì, dứa ngâm nước đường, đinh thép và dây vi hàn đều có sự gia tăng nhanh chóng về kim ngạch và thị phần.

Tại Canada, nhôm thanh định hình đạt 61,1 triệu USD, tăng 19,4%. Ống đồng đạt 32,9 triệu USD, tăng 77,6% và chiếm 35,1% thị phần nhập khẩu, đưa Việt Nam lên vị trí dẫn đầu. Dây đai thép tăng gấp 3,4 lần, đạt 3,5 triệu USD, trong khi thép cọc cừ và thép hình rỗng dùng làm kết cấu đều ghi nhận mức tăng trưởng từ 36% đến 58%.

Tại Australia, nhôm thanh định hình đạt 42,1 triệu USD, tăng 134,9%. Các mặt hàng thanh thép định hình làm khung trần nhà, kệ thép chứa pallet và màng nhựa lót bê tông đòi hỏi phải theo dõi sát sao. Tương tự, Indonesia tiếp tục giám sát chặt chẽ thép cuộn, thép tấm cán nóng, thủy tinh nghiền và sợi filament tổng hợp.

Trước nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và lẩn tránh thuế, các chuyên gia khuyến cáo cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu cần nhanh chóng chuyển từ thế thụ động sang chủ động ứng phó.

Yếu tố cốt lõi là kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là các nguyên liệu nhập khẩu từ các quốc gia đang bị thị trường mục tiêu áp thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp. Doanh nghiệp cần đảm bảo tỷ lệ hàm lượng sản xuất thực chất tại Việt Nam, tránh phụ thuộc vào bán thành phẩm nhập khẩu nhằm loại bỏ nguy cơ bị cáo buộc lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần theo dõi biến động nhập khẩu và chính sách thương mại của các quốc gia đối với các sản phẩm nhập khẩu, cũng như theo sát giá bán và phản ứng của ngành sản xuất để kịp thời nhận diện rủi ro phát sinh yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại. Đồng thời, cần rà soát mã HS, tiêu chuẩn kỹ thuật và hồ sơ xuất xứ để bảo đảm tuân thủ quy định nhập khẩu của nước sở tại, hạn chế rủi ro phát sinh khi hàng hóa bị kiểm tra hoặc xác minh.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hệ thống quản trị, minh bạch hóa quy trình sản xuất, chi phí và lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ truy xuất nguồn gốc theo từng công đoạn là điều kiện tiên quyết, qua đó chủ động ứng phó với nguy cơ bị nghi ngờ chuyển tải hoặc điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.

Khi phát sinh vụ việc điều tra, sự sẵn sàng hợp tác, cung cấp thông tin kịp thời và chính xác cho cơ quan chức năng nước nhập khẩu sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi ích hợp pháp và giữ vững thị phần trên thị trường quốc tế.