Trước thực tế đó, Thương vụ VN tại các thị trường này một lần nữa kêu gọi các DN hết sức cẩn thận khi đặt bút ký hợp đồng làm ăn với các DN Trung Đông.

Theo các Thương vụ thì tâm điểm của khó khăn khi xuất khẩu (XK) sang Trung Đông là các thị trường như: UAE, Iran, Yemen... Đây là các thị trường có nhu cầu nhập khẩu khá lớn các mặt hàng của VN. Tuy nhiên, chính sự "quá tin" của DN VN với đối tác, cũng như sự non nớt của một số DN lại là "kẽ hở" để các DN này lừa đảo.

Các doanh nghiệp Việt Nam luôn gặp khó khi XK sang các thị trường nhỏ, không phải là những thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật... Chính sự nhỏ bé của thị trường cộng với việc "con đường" để hàng hoá thâm nhập thị trường này không quá khắt khe, từ luật pháp đến các thủ tục XNK, thanh toán... dẫn đến việc các DN VN chủ quan, thậm chí bỏ qua cả những khâu hết sức cơ bản như kiểm tra năng lực, độ tin cậy của đối tác nước ngoài; ký kết, triển khai các điều khoản của hợp đồng ngoại thương (mua bán xuất nhập khẩu). Từ đó dẫn đến những vụ việc đáng tiếc xảy ra.

Theo các cán bộ Thương vụ tại khu vực Trung Đông, khi việc tìm kiếm và giao dịch với khách hàng được thực hiện qua mạng Internet phổ biến như hiện nay thì khâu thẩm tra lý lịch đối tác và khả năng tài chính của DN thực sự đóng vai trò quan trọng để quyết định khả năng hợp tác lâu dài hoặc trước khi ký kết những hợp đồng giao dịch.

Tuy nhiên, không ít DN VN trong quá trình làm ăn với doanh nhân các nước khu vực Tây Á chưa coi trọng hoặc chủ quan với vấn đề nhận dạng DN – “business identity” đối với các đối tác giao dịch trực tiếp qua mạng hoặc được giới thiệu qua trung gian.

Thậm chí, còn nhiều DN của VN chưa thực sự tuân thủ đúng các nguyên tắc ký kết hợp đồng, bất cẩn trong việc kiểm tra các điều khoản về thông tin người mua/bán, hình thức thanh toán, giao nhận, trọng tài, ngân hàng, sự không đồng nhất giữa người đứng tên hợp đồng và người hưởng lợi,... dẫn đến khi có tranh chấp xảy ra, DN VN thường chịu nhiều tổn thất.

Không thiếu các trường hợp, đối tác nước ngoài cố gắng kéo dài thời gian nhận hàng để yêu cầu giảm giá hàng, hoặc nâng giá mua hàng, lợi dụng các khiếm khuyết của hợp đồng để thực hiện việc lừa đảo, nhận hàng không trả tiền, hoặc nhận tiền mà không giao hàng.

Theo đánh giá của Vụ Thị trường Châu Phi, Tây Á, Nam Á thì thị trường Trung Đông được xem là thị trường khá tiềm năng nếu các DN biết khai thác thị trường này đúng cách. Đặc biệt với một số nước như UAE, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel... được xem là những thị trường trọng điểm của VN.

Các nước này chủ yếu là DN tư nhân; thanh toán theo hình thức L/C, DP; nhập hàng theo hình thức đại lý; thuế 0 - 5%; cấm nhập rượu, bia, đồ uống có cồn, thịt lợn, các vật dụng bằng da lợn (UAE). Đây là những vấn đề mà DN cần lưu ý.

Chẳng hạn, DN cần lưu ý Thổ Nhĩ Kỳ là nước hay kiện chống phá giá; quy định về nhãn mác chặt chẽ. Với Israel thì nhãn mác hàng hóa phải viết bằng tiếng Herbrew; quy định hạn ngạch nhập khẩu...

Mặc dù Trung Đông là thị trường có nhiều tiềm năng, nhưng một trong những nguyên nhân khiến DN chưa tiếp cận nhiều được với các thị trường này là do thiếu thông tin. Chi phí tìm hiểu các thị trường này tốn kém, hình thức thanh toán lại khó khăn... Vì vậy hiện nhiều DN vẫn chưa thể hiểu hết về nhu cầu của thị trường Trung Đông và Châu Phi.

Theo các chuyên gia của Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á - Bộ Công Thương, để tránh các tranh chấp, giảm thiểu thiệt hại trong giao dịch ngoại thương với các đối tác nước ngoài thuộc khu vực trên, DN cần đặc biệt lưu ý trong khâu kiểm tra lý lịch thương nhân, khả năng tài chính của DN.

Việc này có thể thông qua hệ thống Thương vụ VN tại các nước trong khu vực, Phòng Thương mại và Công nghiệp của nước sở tại hoặc Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á - Bộ Công Thương. Cần yêu cầu đối tác cung cấp bản sao giấy phép (đăng ký) kinh doanh. Khi kiểm tra giấy phép (đăng ký) kinh doanh cần lưu ý các khoản mục sau: Tên, địa chỉ Cty; Ngày cấp giấy phép; Thời hạn hết hiệu lực; Phạm vi kinh doanh; Vốn đăng ký; Tài khoản ngân hàng...

Bên cạnh đó, trước khi ký hợp đồng, DN có thể tham khảo tư vấn của luật sư hoặc gửi lấy ý kiến của các Thương vụ VN tại Trung Đông, Châu Phi. DN có thể truy cập để có thông tin liên hệ của hệ thống Thương vụ VN tại nước ngoài qua website của Bộ Công Thương: www.moit.gov.vn (phần Tổ chức/Thương vụ).