Tại tọa đàm “Lá phiếu cử tri - sức mạnh kiến tạo trong kỷ nguyên mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức sáng 12/3, ông Trần Văn Lâm, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, cho hay, trước hết cần khẳng định, thể chế dân chủ với nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân là một giá trị mà văn minh nhân loại hướng tới. Ở đó quyền lực nhà nước phải thuộc về Nhân dân; và ở đó, bầu cử, tự do, dân chủ là con đường để Nhân dân trao quyền và kiểm soát quyền lực nhà nước.

Ở Việt Nam, tư tưởng về quyền làm chủ của Nhân dân đã được hình thành từ rất sớm trong quá trình tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân”. Tư tưởng đó được Đảng và Nhà nước kế thừa, phát triển qua nhiều thời kỳ và được hiến định trong các bản Hiến pháp của Việt Nam. Ngay từ Hiến pháp 1946 đã khẳng định: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể Nhân dân Việt Nam”.

Theo ông Trần Văn Lâm, nguyên tắc này xác định Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Nhân dân thực hiện quyền lực thông qua hai hình thức: dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, trong đó hình thức chủ yếu là thông qua các cơ quan do Nhân dân bầu ra như Quốc hội Việt Nam và Hội đồng nhân dân các cấp.

“Thông qua bầu cử và lá phiếu của cử tri, Nhân dân lựa chọn những người đại diện cho mình để trao quyền thực thi quyền lực nhà nước. Đồng thời, đây cũng là cơ chế để Nhân dân giám sát việc thực thi quyền lực của các cơ quan và cá nhân được trao quyền”, ông nhấn mạnh.

Bầu cử không chỉ là quá trình lựa chọn đại biểu Quốc hội mà còn là cơ chế xác lập tính chính danh của quyền lực nhà nước. Quyền lực đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hình thành từ sự tín nhiệm và ủy quyền của Nhân dân.

"Chất lượng của mỗi lá phiếu, tức là sự cân nhắc, lựa chọn trách nhiệm của cử tri sẽ góp phần quyết định chất lượng đội ngũ đại biểu, qua đó định hình chất lượng hoạt động của bộ máy nhà nước và rộng hơn là chất lượng thể chế trong tương lai", ông Lâm nhấn mạnh.

Theo ông Trần Văn Lâm, pháp luật hiện hành đã quy định rõ tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, bao gồm các yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ, năng lực, uy tín và mối liên hệ chặt chẽ với Nhân dân.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, cử tri ngày càng quan tâm nhiều hơn đến năng lực của đại biểu trong việc thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Trước hết là năng lực hoạch định chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số. Đại biểu cần nắm bắt được các xu thế lớn của khoa học - công nghệ, kinh tế số và xã hội số để tham gia xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.

Bên cạnh đó là khả năng sử dụng các công cụ số trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đại biểu. Việc khai thác hiệu quả các nền tảng số, ứng dụng công nghệ và dữ liệu sẽ giúp đại biểu nâng cao hiệu quả hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Theo ông, những yêu cầu này không thay thế các giá trị truyền thống về phẩm chất chính trị, đạo đức hay sự gắn bó với Nhân dân, mà góp phần làm rõ hơn năng lực của đại biểu trong bối cảnh mới.

Ông Trần Văn Lâm cho biết, hệ thống pháp luật về bầu cử ở nước ta hiện nay đã được xây dựng khá đầy đủ và chặt chẽ. Pháp luật quy định rõ các nguyên tắc cơ bản của bầu cử dân chủ như phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.

Đồng thời, từng khâu trong quá trình bầu cử đều được quy định cụ thể, từ hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, lập danh sách cử tri, vận động bầu cử đến tổ chức bỏ phiếu, kiểm phiếu và công bố kết quả bầu cử.

Bên cạnh khuôn khổ pháp lý, giám sát xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch, khách quan của cuộc bầu cử. Trong đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và các cơ quan báo chí có trách nhiệm phát huy vai trò giám sát xã hội đối với quá trình bầu cử.

Đặc biệt, sự tham gia giám sát của chính cử tri là yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng của cuộc bầu cử. “Khi khuôn khổ pháp lý được thực hiện nghiêm túc và cơ chế giám sát xã hội được phát huy đầy đủ, mỗi lá phiếu cử tri không chỉ là quyền công dân mà còn là sự lựa chọn có trách nhiệm đối với tương lai phát triển của đất nước”, ông nói.

Công tác chuẩn bị cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp sắp tới đã được triển khai từ sớm. Các cơ quan chức năng đã tham gia ngay từ khâu hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng văn bản hướng dẫn và thành lập các tổ chức bầu cử từ Trung ương đến địa phương. Đến nay, quá trình triển khai pháp luật về bầu cử đang được thực hiện nghiêm túc, bài bản và đúng quy định. Các điều kiện chuẩn bị cho ngày bầu cử cơ bản đã sẵn sàng.

Ông Trần Văn Lâm bày tỏ tin tưởng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng cùng sự giám sát của các cơ quan, tổ chức và cử tri, cuộc bầu cử sẽ diễn ra dân chủ, đúng pháp luật và phản ánh đúng ý chí, nguyện vọng của Nhân dân.