Trong khi nhu cầu điện tăng nhanh, còn áp lực chuyển dịch năng lượng ngày càng lớn, hoạt động M&A được xem là "cú hích" quan trọng để Việt Nam vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh.

Theo báo cáo của Grant Thornton Việt Nam (đơn vị kiểm toán độc lập được cấp phép định giá doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam), ngay những tháng đầu năm 2026 thị trường M&A ghi nhận 18 giao dịch được công bố. Trong đó, 11 thương vụ có giá trị được công bố hoặc có thể ước tính, với tổng quy mô khoảng 69,9 triệu USD.

Đáng chú ý, dòng vốn tiếp tục hướng mạnh vào các lĩnh vực hạ tầng thiết yếu, đặc biệt là năng lượng. Đây không phải xu hướng nhất thời mà phản ánh niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng tăng trưởng dài hạn của thị trường điện Việt Nam, nơi nhu cầu tiêu thụ điện được dự báo tiếp tục tăng ở mức cao trong nhiều năm tới.

Trước đó, hoạt động M&A trong lĩnh vực năng lượng đã phục hồi mạnh trong năm 2025 với 29 giao dịch, tổng giá trị khoảng 747 triệu USD, tăng đột biến so với năm 2024. Grant Thornton dự báo xu hướng này sẽ tiếp tục trong năm 2026, với tâm điểm là các thương vụ quy mô trung bình ở lĩnh vực điện gió, điện mặt trời, LNG và hạ tầng năng lượng.

Một trong những thương vụ tiêu biểu là việc Tập đoàn Nebula Energy (Mỹ), thông qua công ty con AG&P LNG đã mua lại 51% cổ phần còn lại tại Công ty TNHH Cảng LNG Cái Mép từ Công ty TNHH Hải Linh, qua đó nâng tỷ lệ sở hữu lên 100%. Thương vụ cho thấy các nhà đầu tư quốc tế không còn dừng ở việc tìm kiếm cơ hội thăm dò thị trường mà đã chuyển sang sở hữu hoàn toàn những tài sản hạ tầng chiến lược, đặt nền móng cho chiến lược phát triển lâu dài tại Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp trong nước cũng đang chủ động tham gia cuộc chơi. Mới đây, Công ty TNHH Năng lượng REE (REE Energy) đã phê duyệt kế hoạch nhận chuyển nhượng tối đa 100% cổ phần tại Công ty Cổ phần Điện gió Phú Cường, qua đó tiếp quản cụm nhà máy điện gió Phú Cường 1A và 1B có tổng công suất 200 MW.

Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 9.140 tỷ đồng, tương đương gần 400 triệu USD, từng được phát triển bởi liên doanh giữa Mainstream Renewable Power và Tập đoàn Phú Cường. Nếu hoàn tất, đây sẽ là một trong những thương vụ M&A đáng chú ý của doanh nghiệp nội trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đồng thời phản ánh xu hướng các nhà đầu tư ưu tiên mua lại những dự án đã hoàn thiện thay vì phát triển từ đầu để rút ngắn thời gian triển khai và nhanh chóng bổ sung công suất cho hệ thống điện.

GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh cho rằng, chuyển dịch sang hệ thống năng lượng xanh, sạch và thông minh là xu thế không thể đảo ngược. Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ tại COP26 với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời. Tuy nhiên, quá trình này không chỉ cần sự tham gia của Chính phủ và doanh nghiệp mà còn đòi hỏi sự đồng thuận của toàn xã hội.

Thực tế cho thấy, M&A đang dần trở thành một kênh huy động vốn hiệu quả cho ngành năng lượng. Trong bối cảnh nhiều dự án điện cần nguồn vốn hàng tỷ USD và thời gian chuẩn bị kéo dài, việc chuyển nhượng các dự án đã hoàn thiện pháp lý giúp giảm đáng kể chi phí cơ hội, đồng thời đẩy nhanh tiến độ đưa công trình vào vận hành.

Quan trọng hơn, giá trị của các thương vụ M&A không chỉ nằm ở dòng vốn. Đi cùng các nhà đầu tư nước ngoài là công nghệ, kinh nghiệm quản trị, tiêu chuẩn vận hành và khả năng huy động nguồn tài chính quốc tế với chi phí cạnh tranh. Đây là những yếu tố Việt Nam đang rất cần khi Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển mạnh điện khí LNG, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và các nguồn năng lượng sạch nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.

Theo các chuyên gia, nếu chỉ nhìn M&A như hoạt động mua bán doanh nghiệp thì sẽ bỏ lỡ cơ hội lớn hơn. Điều Việt Nam cần là thu hút các thương vụ gắn với chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển chuỗi cung ứng trong nước và nâng cao năng lực quản trị của doanh nghiệp nội. Khi đó, dòng vốn FDI sẽ không chỉ giải quyết bài toán thiếu vốn mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất cho toàn ngành.

Đây cũng là thời điểm để Việt Nam chuyển từ tư duy "thu hút bằng mọi giá" sang "lựa chọn nhà đầu tư chiến lược". Những tập đoàn sở hữu công nghệ lõi về LNG, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh hay hydro xanh cần được khuyến khích tham gia sâu hơn vào thị trường thông qua các cơ chế minh bạch, ổn định và có khả năng chia sẻ rủi ro.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp trong nước cũng cần nâng cao năng lực tài chính, quản trị và khả năng hợp tác để không chỉ đóng vai trò đối tác góp vốn mà từng bước trở thành lực lượng dẫn dắt các dự án năng lượng quy mô lớn. Những thương vụ như REE Energy cho thấy doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể tham gia sâu hơn vào quá trình tái cấu trúc ngành điện nếu có chiến lược đầu tư bài bản và tầm nhìn dài hạn.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng và áp lực chuyển dịch xanh ngày càng lớn, M&A sẽ tiếp tục là "đòn bẩy" quan trọng đối với ngành năng lượng Việt Nam. Nếu biết tận dụng hiệu quả dòng vốn quốc tế đi cùng công nghệ lõi, kinh nghiệm quản trị và nguồn lực của doanh nghiệp trong nước, Việt Nam không chỉ giải được bài toán vốn cho các dự án điện mà còn xây dựng được hệ sinh thái năng lượng hiện đại, nâng cao khả năng tự chủ, củng cố an ninh năng lượng quốc gia và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong nhiều thập kỷ tới.