Theo kế hoạch mới, các doanh nghiệp có đầu tư vào công nghệ giảm phát thải sẽ tiếp tục được cấp hạn ngạch phát thải miễn phí đến năm 2038, thay vì kết thúc vào năm 2034 như quy định hiện hành. Việc kéo dài cơ chế này được kỳ vọng giúp các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như thép, xi măng hay hóa chất có thêm thời gian chuyển đổi sang mô hình sản xuất ít carbon hơn.
Đây được xem là lần điều chỉnh lớn đầu tiên của ETS sau gần hai thập kỷ triển khai. Tuy nhiên, đề xuất vẫn cần được thông qua sau quá trình đàm phán giữa 27 quốc gia thành viên EU và Nghị viện châu Âu trước khi chính thức có hiệu lực.
EC cho biết cách tiếp cận lần này mang tính “thân thiện hơn với doanh nghiệp”, trong bối cảnh nhiều ngành công nghiệp đang chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Dù vậy, khối vẫn khẳng định không thay đổi các cam kết dài hạn về trung hòa carbon.
Một điểm đáng chú ý trong đề xuất là từ năm 2036, các doanh nghiệp tại châu Âu có thể sử dụng tín chỉ carbon quốc tế để bù đắp một phần nghĩa vụ phát thải. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể đầu tư vào các dự án giảm phát thải ngoài EU và sử dụng lượng tín chỉ thu được để đáp ứng yêu cầu trong nước.
Được triển khai từ năm 2005, ETS là công cụ cốt lõi trong chính sách khí hậu của EU, áp dụng cơ chế “trần và giao dịch” đối với khí thải. Theo đó, tổng lượng phát thải được giới hạn và giảm dần theo thời gian, trong khi các doanh nghiệp phải mua hạn ngạch tương ứng với lượng khí thải phát sinh.
Việc cải cách ETS diễn ra trong bối cảnh EU phải cân đối giữa mục tiêu môi trường và yêu cầu duy trì năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Giá năng lượng biến động mạnh cùng với các hiện tượng thời tiết cực đoan gần đây đã làm gia tăng tranh luận về tốc độ và chi phí của quá trình chuyển đổi xanh.
Kể từ nhiệm kỳ thứ hai của Chủ tịch EC Ursula von der Leyen, xu hướng điều chỉnh chính sách theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp được thể hiện rõ hơn, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt với Mỹ và Trung Quốc. Song song với việc nới lỏng một số quy định, EU vẫn tiếp tục thúc đẩy các mục tiêu dài hạn, trong đó có kế hoạch nâng tỷ trọng điện sạch lên 46% tổng tiêu thụ năng lượng vào năm 2040.
Đề xuất mới cũng mở rộng phạm vi áp dụng ETS đối với một số lĩnh vực. Các chuyến bay quốc tế cự ly ngắn và trung bình dự kiến sẽ dần được đưa vào cơ chế định giá carbon, trong khi các chuyến bay đường dài tạm thời chưa áp dụng. Ngoài ra, toàn bộ máy bay tư nhân cũng sẽ thuộc diện điều chỉnh.
Đối với lĩnh vực xử lý chất thải, EC đề xuất từng bước đưa vào ETS, song cho phép các quốc gia thành viên trì hoãn áp dụng đến năm 2035 nếu đáp ứng các tiêu chí về tái chế hoặc đã triển khai cơ chế định giá carbon tương đương ở cấp quốc gia.
Trong khi đó, cơ chế ETS2 - mở rộng định giá carbon sang nhiên liệu dùng cho giao thông đường bộ và sưởi ấm - nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị lùi thời điểm triển khai, sau khi đã được đề xuất hoãn từ năm 2027 sang năm 2028 do lo ngại về tác động chi phí tại một số quốc gia thành viên.
Nhìn chung, kế hoạch cải tổ ETS cho thấy EU đang điều chỉnh chính sách theo hướng thực tế hơn, nhằm giảm áp lực trước mắt cho doanh nghiệp nhưng vẫn giữ mục tiêu dài hạn về giảm phát thải và chuyển đổi sang nền kinh tế xanh.
Nguồn:Vinanet/VITIC (Theo Reuters)