Các chính phủ châu Á lo ngại lạm phát và các cuộc biểu tình chống đối của dân chúng nên trợ giá rất lớn cho nhiên liệu, nhất là dầu diesel. Những khoản trợ giá này làm triệt tiêu mọi động lực tiết kiệm, làm nhu cầu tiêu thụ xăng dầu tăng nhanh, từ đó góp phần đẩy giá dầu thô lên các mức kỷ lục mới.

Ở các nước không trợ giá nhiên liệu, giá xăng dầu cao làm nhu cầu tiêu thụ đứng yên hoặc sút giảm; nhưng ở các nước có trợ giá, nhu cầu vẫn tiếp tục tăng, đe dọa vượt qua mức tăng nguồn cung toàn cầu. Tổng thống Mỹ George Bush tuần trước đã than thở: “Tôi rất nản với tình trạng nhiều quốc gia vẫn trợ giá các mặt hàng như xăng dầu, điều đó có nghĩa là nhu cầu sẽ không thể buộc thị trường phải điều chỉnh nhanh như chúng ta muốn”.

Câu hỏi lớn hiện đang treo lơ lửng trên thị trường dầu mỏ thế giới là, các quốc gia có thể gánh giá xăng dầu cao thay cho người tiêu dùng được bao lâu nữa. Các nhà kinh tế tin rằng, chừng nào có đủ số quốc gia thực hiện việc chuyển chi phí thực của giá dầu sang túi tiền của công dân chứ không bù giá bằng ngân sách, mức tăng nhu cầu nhiên liệu sẽ chậm lại, thị trường dầu mỏ thế giới sẽ cân bằng hơn và giá dầu sẽ hạ - dù rằng về lâu dài sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc và các nước đông dân khác khiến cho giá xăng dầu không thể rơi trở về mức của vài năm trước đây.

Một minh chứng rõ rệt là ngày 21-6-2008 vừa qua Trung Quốc quyết định tăng giá xăng dầu 18%, tuy vẫn giữ giá dưới mức giá bình quân của thị trường thế giới. Chỉ vài phút sau khi quyết định này được công bố, giá dầu mỏ thế giới giảm 4 đô la Mỹ mỗi thùng vì người ta hy vọng nhu cầu xăng dầu của Trung Quốc sẽ chậm lại. Ông Nobuo Tanaka, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nói rằng trợ giá rõ ràng là một yếu tố quan trọng làm mất cân đối cung cầu, góp phần đẩy giá dầu thế giới lên cao.

Tuy vậy, nhiều nước vẫn đang cố hết sức để trợ giá xăng dầu hoặc đang lúng túng. Tại Trung Quốc, khoản trợ giá xăng dầu năm nay dự kiến là 40 tỉ đô la Mỹ, gần gấp đôi mức 22 tỉ đô la năm ngoái mà nhu cầu tiêu thụ xem ra vẫn không giảm vì trong nửa đầu năm nay người Trung Quốc mua xe hơi nhiều hơn 18% so với năm ngoái. Ở Indonesia, tiền trợ giá năng lượng cao gấp sáu lần mức đầu tư vào nông nghiệp. Năm nay Indonesia dự kiến trợ giá năng lượng khoảng 20 tỉ đô la, chỉ ít hơn Trung Quốc song đã tương đương 4% GDP.

Nhiều nhà kinh tế cho rằng, việc sử dụng xăng dầu ở Indonesia có thể giảm khoảng 20% nếu chính phủ bãi bỏ hoàn toàn khoản trợ giá này. Chính phủ Malaysia quyết định tăng giá xăng thêm 40% vào ngày 4-6 vừa qua vì không thể tiếp tục cáng đáng khoản bù giá nhiên liệu hiện đã lên tới 7,5% tổng sản lượng của nền kinh tế. Tương tự như Malaysia, tuần trước Việt Nam tăng giá xăng thêm 31%, giá dầu diesel thêm 14,3% và tỏ dấu hiệu cho thấy sẽ dần dần tiến tới việc bãi bỏ chính sách trợ giá nhiên liệu.

Những áp lực về lạm phát, áp lực chính trị làm các chính phủ châu Á khó mà đi tới việc bãi bỏ hoàn toàn chính sách bù giá và để cho giá xăng dầu trong nước được lên xuống theo giá quốc tế.

Bộ trưởng Năng lượng Indonesia Purnomo Yusgiantoro cho biết: “Khi nói tới trợ giá, bạn không chỉ nói về kinh tế, bạn đang nói về chính trị đấy”.

Indonesia và Ấn Độ sắp tổ chức tổng tuyển cử nên không chắc sẽ tiếp tục tăng giá xăng dầu. Trung Quốc đang ưu tiên kiềm chế lạm phát và Thế vận hội 2008 đang đến rất gần nên chắc chắn nước này sẽ giữ nguyên chính sách năng lượng để tránh xáo trộn xã hội, ít ra là cho đến khi Olympic kết thúc.

Mặc dù chính sách trợ giá làm tiêu hao các nỗ lực tiết kiệm năng lượng và sử dụng năng lượng có hiệu quả hơn, việc xóa bỏ trợ giá tỏ ra rất khó thực hiện vì tác động đến đời sống của đa số người dân. Ông Ifzal Ali, nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á, nhận định việc trợ giá dầu lửa ở Ấn Độ là bất hợp lý, khi giá dầu lửa ở nước này chỉ có 97 xu/gallon, trong khi ở Mỹ là 5 đô la/gallon, song “nếu chính phủ giảm mức trợ giá dầu lửa, người dân sẽ phải phá rừng lấy củi nấu nướng, và sẽ tổn hại ghê gớm đối với môi trường”.

Tương tự như vậy, việc trợ giá nhiên liệu ở châu Á có vẻ ưu tiên cho dầu diesel hơn là xăng, bởi vì dầu diesel là nhiên liệu chính cho ngành đánh bắt hải sản, vận tải hàng hóa. Bỏ trợ giá dầu diesel thì tất yếu mọi mặt hàng tiêu dùng trong xã hội đều phải tăng giá, tác động đến mọi mặt đời sống và lạm phát sẽ ra ngoài tầm kiểm soát.

Một hệ quả khác của chính sách trợ giá là tình trạng buôn lậu xăng dầu và lãng phí. Bộ trưởng Yusgiantoro của Indonesia cho biết, các tàu đánh cá của nước này thường đem nhiều thùng dầu ra biển không phải để sử dụng mà để bán cho tàu đánh cá của các nước láng giềng lấy tiền chênh lệch giá. Giá dầu diesel ở Indonesia, sau đợt tăng giá 30% hồi tháng 5-2008 vẫn còn ở mức 2,3 đô la/gallon, rất thấp so với mức trung bình thế giới và khu vực. Tuy vậy, ông Yusgiantoro vẫn phải thừa nhận rằng, vụ tăng giá xăng dầu hồi tháng 5 đã có tác động tiêu cực tới nền kinh tế và gây ra những cuộc phản đối trên đường phố.

Sau đợt tăng giá này, người nghèo trong xã hội Indonesia đã giảm bớt việc sử dụng xe cộ. Ông Subrata, một người bán xăng lẻ 34 tuổi ở Karawang, cho biết vụ tăng giá đã làm cho lượng xăng mà ông bán được giảm một nửa. “Nếu xăng tiếp tục tăng giá, nhiều người sẽ không mua xăng nữa và đó là một cú đấm mạnh vào đời sống của tầng lớp dưới như tôi”, ông nói.

( Vietstock)