Theo dự báo mới nhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng gạo thế giới niên vụ 2026-27 dự kiến sẽ ở mức khoảng 538 triệu tấn, lần giảm đầu tiên kể từ năm 2015 so với niên vụ trước, phá vỡ chuỗi tăng trưởng liên tục trong 11 năm. Sự thay đổi này bị thúc đẩy bởi chi phí đầu vào tăng cao, thời tiết bất lợi và căng thẳng địa chính trị, làm gia tăng lo ngại về lạm phát và an ninh lương thực.

Sự sụt giảm nói trên chủ yếu là do sự suy giảm đáng kể ở Ấn Độ, Myanmar và Mỹ. Tại các quốc gia này, sản lượng dự kiến sẽ giảm tới 15% so với năm trước. Điều đó kết hợp với mức tiêu thụ và thương mại kỷ lục sẽ dẫn tới giảm lượng dự trữ gạo trên toàn cầu.

Nhiều yếu tố hội tụ đang gây áp lực lên sản lượng gạo toàn cầu. Yếu tố quan trọng nhất là giá phân bón và năng lượng tăng mạnh, một phần là do cuộc xung đột đang diễn ra liên quan đến Iran đã làm gián đoạn dòng chảy hàng hóa toàn cầu, theo báo cáo của Bloomberg về kết quả nghiên cứu của USDA. Đối với nhiều nông dân châu Á, những người vốn đã hoạt động với lợi nhuận thấp, việc chi phí đầu vào tăng vọt đã khiến một số người cân nhắc bỏ qua mùa gieo trồng sắp tới. Lúa gạo, vốn nổi tiếng là loại cây trồng cần nhiều phân bón, đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi chi phí đầu vào tăng cao.

Thách thức càng trở nên trầm trọng hơn do dự báo mùa mưa năm nay ở Ấn Độ - quốc gia sản xuất gạo hàng đầu thế giới – sẽ có ít mưa. Mùa mưa hàng năm ở Ấn Độ bắt đầu vào khoảng tháng Sáu. Các nhà khí tượng học dự đoán lượng mưa hàng năm sẽ thấp hơn mức trung bình do hiện tượng thời tiết El Niño sắp xảy ra, làm tăng nguy cơ hạn hán ở các vùng trồng trọt quan trọng. Lượng mưa thấp hơn có thể làm giảm mạnh năng suất, gây thêm áp lực lên nguồn cung vốn đã khan hiếm.

Gạo nằm trong số những cây trồng quan trọng nhất trên toàn cầu, là lương thực chính cho phần lớn châu Á và một phần châu Phi và Mỹ Latinh. Đối với người dân trên khắp châu Á, gạo chiếm một phần quan trọng trong chế độ ăn uống. Nguồn cung lương thực này giảm có nguy cơ làm tăng giá tiêu dùng, từ đó có thể dẫn đến lạm phát trên diện rộng.

Sự ổn định của cây trồng này rất quan trọng đối với cả lượng calo tiêu thụ và sự ổn định xã hội ở nhiều quốc gia đang phát triển. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), gạo cung cấp khoảng 20% năng lượng dinh dưỡng của thế giới, cho thấy vai trò quan trọng của nó trong hệ thống lương thực toàn cầu.

Giá gạo từ lâu đã là một chỉ báo nhạy cảm về lạm phát lương thực. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong nguồn cung đều có thể nhanh chóng lan rộng khắp nền kinh tế, đặc biệt là ở những quốc gia mà gạo là xương sống của bữa ăn hàng ngày.

Việc sản lượng gạo thế giới dự kiến sụt giảm đang thu hút sự chú ý của các nhà hoạch định chính sách và thị trường, vì gạo là lương thực chính của hàng tỷ người trên khắp thế giới. Việc sản lượng gạo giảm sẽ gây ra những hậu quả tiềm tàng trải rộng từ lo ngại về an ninh lương thực đến lạm phát gia tăng ở khắp các nền kinh tế lớn.

Tiêu thụ và thương mại: Nhu cầu kỷ lục làm thắt chặt nguồn cung

Trong khi sản lượng giảm, nhu cầu về gạo vẫn mạnh mẽ. USDA dự báo mức tiêu thụ cao kỷ lục và thương mại toàn cầu tiếp tục mạnh mẽ sẽ làm giảm lượng dự trữ. Động lực này có khả năng làm thị trường thêm khan hiếm, đặc biệt nếu các nhà xuất khẩu lớn giảm lượng hàng xuất khẩu.

Mặc dù xuất khẩu của Ấn Độ được dự đoán sẽ vẫn ổn định bất chấp những thách thức trong nước, nhưng xuất khẩu từ Mỹ dự báo sẽ giảm. Bất kỳ sự sụt giảm nào về nguồn cung từ nhiều nhà xuất khẩu lớn đều có thể làm gia tăng áp lực giá cả trên toàn cầu.

Dự báo nguồn cung thắt chặt đã gây ra những ảnh hưởng trên thị trường gạo. Giá bán buôn gạo trắng Thái Lan, tham chiếu cho thị trường gạo châu Á, đã tăng khoảng 15% kể từ cuối tháng 3/2026, theo dữ liệu của Bloomberg. Trong khi đó, giá gạo kỳ hạn tương lai trên Sở Giao dịch Chicago đã tăng 8% vào tuần trước, mức tăng cao nhất trong hai năm. Chỉ số giá gạo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc cũng tăng lên, trong bối cảnh giá năng lượng tăng do chiến tranh đẩy chi phí sản xuất và tiếp thị lên cao ở hầu hết các nước xuất khẩu. FAO cho rằng nguyên nhân do tác động dây chuyền của giá năng lượng tăng cao, làm tăng cả chi phí sản xuất và tiếp thị.

Đối với nhiều quốc gia, đặc biệt là ở châu Á, nguồn cung gạo giảm sút đe dọa đẩy giá tiêu dùng lên cao. Ví dụ, Philippines đã chứng kiến lạm phát gạo tăng tốc, một xu hướng có thể lan rộng nếu giá toàn cầu vẫn ở mức cao. Do gạo chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách hộ gia đình, đặc biệt là ở các hộ gia đình có thu nhập thấp, việc giá cả tiếp tục tăng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực và gây ra lạm phát trên diện rộng.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng những cú sốc về giá lương thực có thể gây ra những tác động bất ổn, dẫn đến các biện pháp can thiệp chính sách như cấm xuất khẩu, trợ cấp hoặc kiểm soát giá cả. Những biện pháp can thiệp này, mặc dù đôi khi cần thiết, nhưng bản thân chúng có thể làm méo mó thị trường và làm gia tăng sự biến động.

Những tháng tới sẽ rất quan trọng khi các chính phủ, thương nhân và các cơ quan quốc tế theo dõi các mô hình gió mùa, xu hướng chi phí đầu vào và các diễn biến địa chính trị. Bất kỳ hiện tượng mới nào (giá năng lượng tăng thêm nữa hoặc thời tiết xấu đi) đều có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Về lâu dài, sự kiện này nhấn mạnh tính dễ tổn thương của hệ thống lương thực toàn cầu trước những cú sốc về khí hậu, địa chính trị và thị trường hàng hóa. Các nhà hoạch định chính sách có thể sẽ phải đối mặt với những lời kêu gọi mới về đầu tư vào nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và chuỗi cung ứng thực phẩm đa dạng để giảm thiểu những nguy cơ gián đoạn như vậy.