Trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều ước đạt gần 74,92 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất siêu khoảng 41,75 tỷ USD. Tuy nhiên, những yêu cầu ngày càng cao về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang đặt ra thách thức mới đối với doanh nghiệp.
Thương mại hai chiều duy trì tăng trưởng tích cực
Bước sang năm thứ 7 thực thi EVFTA, thương mại Việt Nam – EU tiếp tục ghi nhận kết quả khả quan. Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 9 tháng năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 50,77 tỷ USD, tăng 21,8% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt 14,71 tỷ USD. Tổng kim ngạch hai chiều đạt 65,48 tỷ USD, đưa thặng dư thương mại của Việt Nam lên 36,06 tỷ USD.
Riêng tháng 9/2026, xuất khẩu đạt 6,57 tỷ USD, tăng 3,7% so với tháng trước; nhập khẩu đạt 1,79 tỷ USD, tăng 9,3%. Trên cơ sở đó, tháng 10/2026, xuất khẩu sang EU ước đạt 7,56 tỷ USD, nhập khẩu khoảng 1,88 tỷ USD. Tính chung 10 tháng, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 58,33 tỷ USD, nhập khẩu đạt 16,58 tỷ USD, tổng kim ngạch thương mại hai chiều gần 74,92 tỷ USD. Việt Nam xuất siêu khoảng 41,75 tỷ USD.
Kết quả trên cho thấy EU tiếp tục là một trong những thị trường đóng góp quan trọng vào thặng dư thương mại của Việt Nam, đồng thời phản ánh khả năng duy trì tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh thương mại quốc tế còn nhiều biến động.
Hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực
Xuất khẩu sang EU tiếp tục tập trung vào các nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị; điện thoại; dệt may và giày dép. Bên cạnh đó, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, rau quả và thủy sản tiếp tục có cơ hội mở rộng thị trường nhờ ưu đãi thuế quan và nhu cầu nhập khẩu của châu Âu.
Hà Lan và Đức là hai thị trường xuất khẩu lớn nhất trong khối EU. Trong 9 tháng năm 2026, hai thị trường này chiếm khoảng 42,6% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU, cho thấy vai trò quan trọng của các trung tâm thương mại và phân phối lớn tại châu Âu.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ EU chủ yếu là máy móc, thiết bị, dược phẩm, hóa chất, phương tiện vận tải và các sản phẩm công nghiệp chuyên dụng. Đây là nguồn cung quan trọng phục vụ sản xuất, đầu tư và tiêu dùng trong nước, đồng thời góp phần bổ sung công nghệ và nguyên liệu chất lượng cao cho nền kinh tế.
Tiêu chuẩn xanh trở thành thách thức mới
Sau hơn 6 năm thực thi, EVFTA đã góp phần cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, giảm chi phí thuế quan và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu được cấp chứng nhận xuất xứ ưu đãi theo Hiệp định tăng từ khoảng 14,8% năm 2020 lên 35,1% năm 2025. Tuy nhiên, mức độ tận dụng ưu đãi vẫn còn dư địa cải thiện, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngành dệt may, da giày và chế biến nông, thủy sản.
Đáng chú ý, trong tháng 10/2026, EU tiếp tục cập nhật và tăng cường các quy định về môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hàng hóa nhập khẩu. Các yêu cầu liên quan đến CBAM, EUDR, khai báo quốc gia luyện và đúc thép, kiểm soát an toàn thực phẩm tại cửa khẩu tác động trực tiếp đến nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
Trong đó, thép và nhôm chịu áp lực từ yêu cầu khai báo phát thải; cà phê, cao su, gỗ và sản phẩm gỗ cần đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, chống mất rừng; nông sản và thủy sản phải bảo đảm tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, kiểm dịch và chất lượng.
Những quy định này có thể làm tăng chi phí sản xuất, kiểm định và chứng nhận trong ngắn hạn, nhưng đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng và chuyển đổi sang phương thức sản xuất bền vững. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, giá năng lượng, chi phí logistics và sức mua chưa đồng đều tại EU tiếp tục là những yếu tố ảnh hưởng đến triển vọng thương mại song phương.
Tận dụng EVFTA theo chiều sâu
Trong thời gian tới, thương mại Việt Nam – EU được dự báo tiếp tục có triển vọng tăng trưởng nhờ ưu đãi thuế quan, nhu cầu nhập khẩu của châu Âu và xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, lợi thế thuế quan sẽ không còn là yếu tố duy nhất quyết định khả năng cạnh tranh. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng ngày càng có ý nghĩa quan trọng.
Để khai thác hiệu quả EVFTA, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao tỷ lệ tận dụng quy tắc xuất xứ, phát triển nguồn nguyên liệu trong nước, đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc. Cơ quan quản lý cần tăng cường cung cấp thông tin, cảnh báo rào cản kỹ thuật và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường.
Với kết quả tăng trưởng tích cực trong 10 tháng năm 2026, EVFTA tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy thương mại Việt Nam – EU. Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi chuyển trọng tâm từ khai thác ưu đãi thuế quan sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh bền vững, qua đó củng cố vị thế hàng hóa Việt Nam tại thị trường châu Âu.
Nguồn:Vinanet/VITIC