Theo Reuters, kế hoạch đã được các bộ trưởng kinh tế EU thông qua với đa số phiếu thuận. Thỏa thuận mới được đưa ra trong bối cảnh EU tiếp tục thúc đẩy các mục tiêu giảm phát thải và chuyển đổi xanh, đồng thời tìm cách cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ môi trường và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

CBAM là cơ chế áp chi phí carbon đối với lượng khí thải phát sinh trong quá trình sản xuất một số mặt hàng nhập khẩu như thép, xi măng và phân bón. Chính sách này được EU xây dựng nhằm ngăn chặn hiện tượng "rò rỉ carbon", tức việc các doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất sang những quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn để giảm chi phí. Đồng thời, CBAM cũng giúp bảo vệ các nhà sản xuất trong EU vốn phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về khí hậu trước áp lực cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao.

Tuy nhiên, đề xuất này đã vấp phải sự phản đối từ nhiều chính phủ và doanh nghiệp lớn trong EU. Các bên cho rằng việc cho phép tạm dừng CBAM quá dễ dàng có thể làm suy giảm niềm tin của giới đầu tư đối với các dự án xanh. Theo họ, nhiều khoản đầu tư vào công nghệ sạch được xây dựng trên giả định rằng hàng hóa nhập khẩu sẽ phải chịu chi phí carbon tương đương với sản phẩm sản xuất trong EU. Nếu cơ chế này có thể bị đình chỉ thường xuyên, tính ổn định của môi trường đầu tư sẽ bị ảnh hưởng.

Theo thỏa thuận vừa đạt được, Ủy ban châu Âu chỉ có thể đề xuất tạm hoãn áp dụng CBAM khi đáp ứng những điều kiện rất nghiêm ngặt. Cụ thể, giá của sản phẩm liên quan phải tăng hơn 50% trong thời gian tối thiểu sáu tháng liên tiếp so với mức giá trung bình của 10 năm trước đó. Quy định này nhằm bảo đảm việc miễn trừ chỉ được xem xét trong các tình huống thực sự bất thường, thay vì trở thành công cụ can thiệp thường xuyên vào thị trường.

Hiện nay, các quốc gia thành viên EU và Nghị viện châu Âu vẫn đang tiếp tục đàm phán để hoàn thiện văn bản pháp lý cuối cùng. Quá trình thương lượng được dự báo sẽ còn nhiều tranh luận khi một số nghị sĩ châu Âu đề xuất thu hẹp hơn nữa, thậm chí loại bỏ hoàn toàn điều khoản cho phép miễn trừ tạm thời đối với CBAM.

Trong quá trình thảo luận chính sách, Pháp từng là quốc gia đi đầu trong việc đề xuất tạm ngừng áp phí carbon đối với phân bón. Paris cho rằng biện pháp này có thể giúp giảm áp lực chi phí cho nông dân trong bối cảnh giá năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng mạnh do những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Tuy nhiên, lập trường của Pháp sau đó đã thay đổi. Nước này chuyển sang ủng hộ thỏa thuận chung của EU sau khi đạt được các ngoại lệ dành cho hai vùng lãnh thổ hải ngoại là Guadeloupe và Martinique.

Bên cạnh việc siết chặt các điều kiện miễn trừ, EU cũng đang xem xét mở rộng phạm vi điều chỉnh của CBAM. Các đề xuất sửa đổi hiện nay hướng tới việc bổ sung thêm nhiều sản phẩm công nghiệp và hàng tiêu dùng vào danh mục chịu áp phí carbon, trong đó có máy giặt và linh kiện ô tô.

Việc mở rộng phạm vi áp dụng được xem là bước tiếp theo trong chiến lược khí hậu của EU nhằm bảo đảm rằng chi phí phát thải carbon được phản ánh đầy đủ trong hoạt động thương mại quốc tế. Nếu được thông qua, những thay đổi này sẽ tác động đến nhiều ngành sản xuất trên toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu muốn tiếp cận thị trường châu Âu trong giai đoạn tới.

Chu Minh Khôi