Tờ Thời báo Tài chính (Anh) ngày 16/12 cho biết thỏa thuận về giá khí đốt nói trên đặc biệt căng thẳng do Nga can thiệp vào Grudia, khoảng trống quyền lực trong chính trường Ucraina và cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu - tất cả đã tăng sức ép lên tập đoàn khí đốt quốc doanh Gazprom của Nga về việc tăng mạnh giá bán khí đốt.

Thủ tướng Ucraina Yulia Tymoshenko cũng quyết tâm để có thể đi đến được thỏa thuận với người đồng cấp Nga, Thủ tướng Vladimir Putin, nhằm cắt đi những thành phần trung gian trong việc mua bán khí đốt. Bà Tymoshenko muốn loại bỏ Rosukrenergo, một liên doanh giữa Gazprom và Dmitry Firtash, một tỷ phú chuyên buôn bán khí đốt người Ucraina.

Phó Tổng giám đốc điều hành Gazprom Alexander Medvedev cảnh báo với Liên minh châu Âu (EU) là hai nước này còn xa mới đi đến thỏa thuận, dấy lên lo ngại EU có thể sẽ bị gián đoạn nguồn khí đốt như hồi xảy ra vụ tranh chấp giá khí đốt giữa hai nước hồi năm 2005-2006. Gazprom cung cấp 25% khí đốt cho thị trường EU chủ yếu đi qua ngả Ucraina.

Hiện có 3 vấn đề chính vướng mắc giữa Nga và Ucraina là giá khí đốt, những món tiền nợ mà Ucraina chưa trả cho Nga và những mối trung gian. Nga đã tăng giá bán khí đốt cho các nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây và giá bán khí đốt cho 2 nước muốn tách ra khỏi quỹ đạo chính trị của Nga là Ucraina và Grudia được coi là bị tăng cao nhất.

Năm 2009, Gazprom muốn tăng giá bán khí đốt ga cho Ucraina từ 179,5 USD/1000 m3 lên tới 400 USD/1000 m3, gần tương đương mức giá mà Đức phải trả. Công ty khí đốt quốc doanh Naftogaz của Ucraina muốn giữ mức giá thanh toán 250 USD/1000 m3. Với tình trạng kinh tế suy thoái trong năm 2009, Kiép sợ giá khí đốt tăng sẽ tác động xấu hơn nữa tới nền kinh tế Ucraina hiện cũng đang cần sự giúp đỡ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Ucraia muốn thay thế mức giá đặc biệt đã được đàm phán bằng thỏa thuận dài hạn giá mua khí đốt gắn với giá dầu trên thế giới. Điều này sẽ giảm bớt những tranh chấp giữa hai bên và có thể dẫn đến việc giá mua khí đốt sẽ giảm vào cuối năm 2009, khi mà giá dầu trung bình của 6 tháng sẽ được lấy làm căn cứ để tính giá khí đốt, và nếu vậy thì giá khí đốt sẽ có xu hướng giảm.Tăng trưởng kinh tế Nga hiện cũng chậm lại từ mức hơn 7% xuống còn 3%. Nga đang đối mặt với nguồn dự trữ tài chính giảm mạnh do dùng tiền để hỗ trợ đồng Rúp, và giúp đỡ các ngân hàng của Nga. Tuy vậy, dù cho có hay không cách thức tính giá tiền bán khí đốt mới thì Gazprom vẫn rất quan tâm đến việc giữ nguyên duy trì các giá khí đốt xuất khẩu.

Về món tiền mà Ucraina nợ Nga do mua khí đốt trị giá 2,4 tỷ USD, IMF cho rằng Kiép có thể trả được. Song hiện có tin đồn tại Ukraine cho rằng Nga muốn nước này trả nợ bằng cách chuyển giao lại cổ phần của hệ thống đường dẫn khí rộng lớn của họ cho Nga. Hệ thống đường dẫn khí đốt này đã cũ cần phải đầu tư nâng cấp và vì vậy, Ucraina có thể sẽ cần tìm đối tác cho mình. Tuy vậy, bán cổ phần đường dẫn khí đốt cho nhà đầu tư ngoại, nhất là cho Nga về mặt chính trị là điều không thể chấp nhận được.

Do có thể hiện sự mềm mỏng đối với vấn đề Nga đem quân sang Grudia, bà Tymoshenko dường như đã giành được thiện cảm với Thủ tướng Nga Putin và điều này có thể dẫn đến khả năng loại bỏ được liên doanh Rosukrenergo. Liên doanh này có được hợp đồng cung cấp toàn bộ khí đốt nhập khẩu của Ucraina (55 tỷ m3/năm), mà nước này mua từ các nước Trung Á và vận chuyển qua Gazprom. Đây là hoạt động kinh doanh lợi nhuận rất cao và công ty liên doanh này đã thu được $867 triệu lợi nhuận trước thuế trong năm 2007.

Trong khi đó, Mỹ đã lên tiếng chỉ trích động thái loại bỏ Rosukrenergo còn EU tỏ ra thận trọng. Tuy vậy, mặc dù nếu Rosukrenergo bị hạn chế không được thực hiện hoạt động nhập khẩu khí đốt vào Ucraina thì công ty liên doanh này,vẫn là một nhân tố quan trọng trong hoạt động kinh doanh dầu khí tại Ucraina nhờ nắm giữ hợp đồng vận chuyển. Tóm lại, dù kết quả của cuộc nói chuyện với Nga như thế nào thì việc loại bỏ Rosukrenergo là một thách thức không dễ đối với bà Tymoshenko.