Nhiều năm qua, các nhà sản xuất đinh vít và khoá móc thép của châu Âu cho rằng hoạt động sản xuất của họ ngày càng khó khăn và nhiều nhà máy phải đóng cửa là do sự cạnh tranh gay gắt từ phía Trung Quốc. Nhập khẩu từ Trung Quốc đã gia tăng và chiếm gần 30% thị trường khoá móc trị giá 4 tỷ euro của EU, so với mức 9% năm 2002.

Hiện nay một nhóm các nhà sản xuất từ 12 nước châu Âu đã cùng tham gia nỗ lực yêu cầu Liên minh châu Âu (EU) chấm dứt những thứ mà họ coi là nhập khẩu "không công bằng". Nhưng trường hợp liên quan đến các sản phẩm khóa móc thép, được sử dụng rộng rãi làm linh kiện trong ô tô hoặc máy móc, đang điều tra sâu hơn vào thói quen sản xuất ở Trung Quốc và có thể gây nên một cuộc tranh cãi mới trong một trong những mối quan hệ thương mại lớn nhất thế giới.

Giám đốc thương mại của hãng sản xuất khoá chốt thép Fontana Luigi, có trụ sở tại Milan (Italia), nói rằng một số công ty ở Italia có thể bị phá sản vào cuối năm nay, trừ phi một số biện pháp cần thiết và hiệu quả được đưa ra. Ông là một trong số đại diện của các công ty ở khắp châu Âu, trong đó có Anh, Thuỵ Điển, Ba Lan, Tây Ban Nha, Pháp và Bỉ, đã nhóm họp tại Brúcxen (Bỉ) hồi tháng 5/08 để thúc đẩy một chiến dịch thuế chống bán phá giá, nhằm giảm nhập khẩu từ Trung Quốc. Các nhà sản xuất châu Âu nói rằng họ đã không còn khả năng cạnh tranh nữa. Ông thừa nhận: "Chúng tôi không có tất cả các câu trả lời để chứng minh điều đó nhưng khi bạn chứng kiến hàng hoá được nhập khẩu vào châu Âu với giá thấp hơn giá nguyên vật liệu thô, trong khi nguyên vật liệu thô có giá tương đương nhau trên thị trường thế giới, thì bạn có thể thấy đây là vấn đề cần phải được xem xét".

Trong khi đó, Trung Quốc thường bác bỏ quan điểm cho rằng họ phá vỡ những quy định thương mại, và khẳng định châu Âu đang viện đến cơ chế bảo hộ mậu dịch để chống lại lợi thế chí phí rẻ của hàng hoá Trung Quốc.

Trong trường hợp liên quan đến sản phẩm đinh vít và ốc vít, các chuyên gia thương mại châu Âu cho rằng các nhà xuất khẩu Trung Quốc có lợi thế không công bằng vì chính sách trợ giá trong ngành thép Trung Quốc cho phép họ tiếp cận nguyên vật liệu giá rẻ. Với lý do này, EU đã bác bỏ đề nghị của hàng chục nhà sản xuất khóa móc Trung Quốc được đối xử theo quy chế "kinh tế thị trường" của EU - nhân tố sẽ giúp giảm nguy cơ bị áp đặt các mức thuế chống bán phá giá đối với họ.

Giới chuyên gia nhận định không có quy chế kinh tế thị trường, EU sẽ sử dụng các nước khác để đánh giá chi phí của các công ty Trung Quốc, như Ấn Độ hoặc Braxin, nơi giá cả thường cao hơn, khiến cho hiện tượng bán phá giá hầu như bị phát hiện trong nhiều trường hợp.

EU, giống như Mỹ, không coi Trung Quốc là nền kinh tế thị trường, nói rằng các nước thành viên trong khối sẽ vẫn đóng một vai trò quá lớn trong các lĩnh vực như ngân hàng và chính sách công nghiệp. Nhưng khối này đang xem xét khả năng tính đến những trường hợp ngoại lệ đối với cá nhân từng công ty.

Các quan chức Trung Quốc phản đối rằng EU không thể chứng minh được sự nghi ngờ về việc thép được ấn định giá thấp một cách bất hợp pháp vì họ chỉ tiến hành duy nhất một cuộc điều tra chống bán phá giá riêng rẽ đối thép dây của Trung Quốc hồi đầu tháng 5/08. Một quan chức thương mại Trung Quốc nói: "Phương pháp này là hoàn toàn sai. Họ đã đi nhầm hướng. Các cuộc điều tra chống bán phá giá cần phải liên quan đến một sản phẩm. Bạn không thể nói rằng giá thép dây quá thấp và rồi trừng phạt các sản phẩm khoá móc thép". Trung Quốc cũng lo ngại rằng EU có thể sẽ "khoan dung" với 3 công ty châu Âu sản xuất khoá móc thép ở nước này.

Trong khi đó, một quan chức EU khẳng định những hoài nghi về giá thép được ấn định ở mức thấp một cách nhân tạo cho tới nay chỉ tác động đến quyết định loại bỏ cách đối xử theo quy chế kinh tế thị trường đối với các nhà sản xuất đinh vít Trung Quốc, và vẫn chưa có một quyết định nào được đưa ra về việc liệu EU có nên áp dụng các mức thuế chống bán phá giá hay không.

Nhưng theo các quan chức Trung Quốc, EU có vẻ như sẽ tạo ra một tiền lệ, giúp họ dễ dàng "tấn công" các nhà xuất khẩu, chẳng hạn như ô tô hoặc máy móc, bằng cách áp dụng các mức thuế, dựa trên cơ sở các nhà xuất khẩu sử dụng thép hoặc linh kiện được coi là được trợ giá.

Hiện EU đang trong quá trình điều tra một loạt sản phẩm thép chủ chốt được sản xuất ở Trung Quốc, làm tăng thêm những quan ngại ở Bắc Kinh về "hiệu ứng có thể" từ các quyết định chống bán phá giá.

Trong tháng 6 này, Uỷ viên phụ trách thương mại của EU, Peter Mandelson, có thể sẽ quyết định liệu có trừng phạt các sản phẩm khoá móc thép của Trung Quốc hay không bằng các mức thuế tạm thời. Việc áp dụng các mức thuế này có thể tác động tiêu cực đến các cuộc đàm phán đang tiên triển chậm chạp giữa EU và Trung Quốc nhằm tiến tới một thoả thuận đầu tư và thương mại toàn diện, có thể gửi đi những dấu hiệu khó khăn từ phí EU khi khối này đang có gắng thuyết phục Bắc Kinh đẩy nhanh tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế và mở cửa hơn nữa cho đầu tư và cạnh tranh nước ngoài.

Khi EU chuẩn bị quyết định về trường hợp khóa móc thép, thì các nhà sản xuất châu Âu nói rằng họ không thể kiên nhẫn hơn nữa. Họ muốn EU áp dụng các mức thuế có thể cao gấp đôi giá sản phẩm khó móc Trung Quốc.