Do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế, nhu cầu tiêu thụ hàng hóa ở nhiều thị trường trọng điểm giảm mạnh đã tác động trực tiếp đến sản xuất của một số ngành có giá trị xuất khẩu lớn như dệt may, da giày, nhựa, dây và cáp điện. Thị trường xuất khẩu bị thu hẹp, kim ngạch xuất khẩu trong 6 tháng năm 2009 của Việt Nam chỉ đạt 27,57 tỷ USD, giảm hơn 10% so với cùng kỳ năm 2008; trong đó, kim ngạch xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ giảm 7%, EU giảm 10%, ASEAN giảm 6%.

Các mặt hàng chủ lực thuộc “Câu lạc bộ xuất khẩu tỷ đô” của Việt Nam cũng giảm mạnh so với cùng kỳ năm ngoái, tập trung vào các mặt hàng giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ, cao su, cà phê, thủy sản, hạt điều... Suy giảm mạnh nhất tập trung vào một số mặt hàng là gốm sứ, cao su, dây điện và cáp điện, dầu thô.

Trong khi đó, số các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp ngày càng tăng lên khi các nước nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam quan tâm hơn đến việc giành lại thị trường cho các doanh nghiệp của họ trong thời buổi suy thoái. Mỹ kiện chống trợ cấp đối với túi nhựa PE xuất khẩu sang Mỹ; Ấn Độ áp thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm đĩa compact có khả năng ghi và đang điều tra bán phá giá thép của Việt Nam; Trung Quốc yêu cầu rau quả phải chứng minh nguồn gốc.

Cùng với các nhân tố bất lợi bên ngoài tác động, ở trong nước, việc xây dựng cơ chế chính sách vẫn chậm, khả năng áp dụng thực tế chưa cao đã gây khó khăn cho doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu. Theo Chủ tịch Hiệp hội Da Giầy Việt Nam, với đặc thù sản xuất giày dép theo mẫu đặt hàng của nước ngoài, nhiều doanh nghiệp da giày đang gặp khó khăn bởi quyết định 69 của Bộ Tài chính quy định về thủ tục hải quan đối với hàng hoá gia công với thương nhân nước ngoài.

Ngoài ra, với đặc điểm sản xuất vẫn phải phụ thuộc chủ yếu vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, các doanh nghiệp dệt may, da giày đang rất cần một cơ chế cụ thể cho việc phát triển các khu công nghiệp phụ trợ, vùng nguyên liệu và cụm điểm công nghiệp tại các tỉnh.

*Sát cánh cùng doanh nghiệp
Sát cánh cùng doanh nghiệp để giải quyết kịp thời những khó khăn nảy sinh trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu là một trong các giải pháp quan trọng mà Bộ Công Thương và lãnh đạo các tỉnh, thành phố và các bộ, ngành liên quan chung tay thực hiện.
Bộ Công Thương sẽ tăng cường các đoàn công tác chuyên ngành về tận địa phương, đến tận doanh nghiệp nắm bắt các khó khăn thực tế và giải quyết kịp thời. Bộ tiếp tục phối hợp với các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, khai thác tối đa các thị trường có lợi thế về thuế nhập khẩu giảm như Nhật Bản; từng bước xây dựng kênh phân phối một số mặt hàng xuất khẩu thế mạnh như gạo, cà phê, sản phẩm cơ khí tập trung vào thị trường Châu Phi, Trung Đông nhằm gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu. Đặc biệt, Bộ Công Thương tiếp tục phối hợp với Bộ Tài Chính điều chỉnh linh hoạt thuế suất thuế xuất khẩu và nhập khẩu để hỗ trợ tối đa cho sản xuất trong nước và thúc đẩy xuất khẩu.

Phó Tổng Cục trưởng Hải quan khẳng định: Ngành Hải quan sẽ tổ chức đối thoại thường kỳ với doanh nghiệp theo từng nội dung để tháo gỡ kịp thời vướng mắc. Bên cạnh đó, tiếp theo Hải Phòng và thành phố Hồ Chí Minh, ngành sẽ tiếp tục mở rộng thủ tục hải quan điện tử ở 7 tỉnh thành nữa nhằm giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Về phía doanh nghiệp, Tập đoàn và Hiệp hội Dệt May, Hiệp hội Da Giày khẳng định nỗ lực tăng cường đơn hàng, đẩy mạnh sản xuất để bù thâm hụt trong 6 tháng đầu năm. Hiệp hội Lương thực Việt Nam cam kết hoàn thành mục tiêu xuất khẩu ít nhất 5,5 triệu tấn gạo cho cả năm với hiệu quả cao nhất; đồng thời tiêu thụ hết lúa hàng hoá trong dân. Hiện nay, Hiệp hội đang phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp khẩn trương chuẩn bị thu mua lúa hè thu, thu đông để vừa có thể xuất khẩu ngay vừa để một phần gối đầu cho năm 2010./.