PGS. TS Phạm Tất Thắng, nghiên cứu viên cao cấp của Bộ Công thương đã thẳng thắn nhận xét: “Tình hình nhập siêu hiện nay không đơn giản. Nhập siêu đang được biện hộ rằng, nhập khẩu tăng mạnh, dẫn tới nhập siêu tăng cao, do một trong những nguyên nhân là nhập khẩu máy móc, thiết bị để tạo cơ sở sản xuất cho doanh nghiệp”.

Lời biện hộ này, theo TS Thắng, là rất không thuyết phục bởi nhiều lý do. Trong nửa đầu năm 2008, nhập siêu rơi vào khu vực doanh nghiệp trong nước là chủ yếu, trong khi khả năng cạnh tranh của khu vực này còn yếu, nên chưa chứng tỏ được hiệu quả từ đầu tư, trong đó có nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc.

TS. Phạm Tất Thắng cho biết, nhập siêu trong giai đoạn hiện nay có sự đóng góp rất lớn từ nhóm hàng tiêu dùng. Chỉ tính riêng mặt hàng vàng, trong nửa đầu năm, Việt Nam đã nhập khẩu trên 90 tấn vàng, với kim ngạch khoảng 2,8 tỷ USD. Đó là chưa tính tới các mặt hàng ô tô, điện thoại, mỹ phẩm, rượu ngoại...

Do đó, việc giảm nhập siêu cần phải được nghiên cứu kỹ từ cơ cấu hàng nhập khẩu, nhằm đưa ra được những giải pháp phù hợp. Từ áp lực giảm nhập siêu, Bộ Công thương cho rằng, cần phải áp dụng các biện pháp trong ngắn hạn để giảm nhập khẩu trong những tháng cuối năm. Lập luận này của Bộ Công thương nhận được sự đồng tình của các chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau.

Theo bà Mai Thu Vân, Phó vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính), để hạn chế nhập khẩu trong những tháng cuối năm 2008, Bộ Tài chính đã ban hành 7 quyết định tăng thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng như ô tô, điện tử, mỹ phẩm...

Trong những tháng cuối năm, những mặt hàng nào còn trong cam kết trần với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) thì Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu về mức thuế nhập khẩu. Song, đây chỉ là biện pháp trong ngắn hạn, bởi ngoài cam kết gia nhập WTO, Việt Nam còn phải thực thi các cam kết trong khu vực, nên chính sách tăng thuế phải hết sức thận trọng.

Bộ Tài chính đang tăng cường kiểm soát tình trạng gian lận qua giá nhập khẩu. Nếu chống được gian lận qua giá một cách hiệu quả, thì chúng ta có thể kiểm soát được nhập khẩu rất tốt, bởi hàng nhập khẩu với giá cao hơn sẽ khó tiêu thụ trong thị trường nội địa. Bên cạnh đó, công tác giám sát quản lý chứng nhận xuất xứ (C/O) cũng rất cần thiết, vì đã xuất hiện tình trạng doanh nghiệp làm C/O giả để hưởng mức thuế suất thấp hơn.

Ông Bùi Ngọc Sơn (Viện Kinh tế và Chính trị thế giới) ủng hộ việc phải áp dụng các giải pháp ngắn hạn nhằm hạn chế nhập khẩu trong thời điểm này. Trong đó, thay đổi thuế suất đối với những mặt hàng trong nước sản xuất là cần thiết, vì biện pháp này sẽ hạn chế nhập khẩu và tạo điều kiện cho sản xuất trong nước phát triển hơn. Các cơ quan chức năng cần ngồi với nhau để rà soát lại các quy trình, thủ tục để đẩy nhanh xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu.

Biện pháp thắt chặt nguồn vốn đối với các doanh nghiệp nhập khẩu hàng xa xỉ, không thiết yếu cũng được các cơ quan tiếp tục kiến nghị nhằm hạn chế nhập khẩu. Trong khi đó, Bộ Công thương kêu gọi các doanh nghiệp sản xuất cần tính toán hợp lý mức nguyên liệu sử dụng cho sản xuất trong những tháng cuối năm để có kế hoạch nhập khẩu phù hợp.

Cũng theo Bộ Công thương, song song với áp dụng các biện pháp mạnh để giảm nhập khẩu trong thời gian sắp tới, việc đẩy mạnh xuất khẩu nhằm rút ngắn khoảng cách giữa xuất khẩu và nhập khẩu là hết sức cần thiết.

Theo ông Phạm Ngọc Hải, Phó viện trưởng Viện Chiến lược chính sách công nghiệp (Bộ Công thương), nhằm tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu tránh phải đối mặt với tình trạng thiếu điện liên miên, cần rà soát lại các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu để ưu tiên cấp điện. Bên cạnh đó, cần tạo điều kiện tốt nhất để trợ giúp các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu sản xuất.