Mặc dù xuất khẩu hàng hóa trong 8 tháng đầu năm nay vẫn tăng tới 39,1% so với cùng kỳ năm trước, song việc kim ngạch xuất khẩu trong tháng 8/2008 chỉ còn 6,1 tỷ USD, thấp hơn tới 6,8% so với mức hơn 6,54 tỷ USD của tháng 7/2008, đã làm tăng mối lo ngại về xu hướng giảm tốc trong xuất khẩu.

Thậm chí, ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch (Bộ Công thương) còn cho rằng, tốc độ xuất khẩu sẽ giảm dần từ nay đến cuối năm. Nguyên nhân là do một số mặt hàng nông sản như cà phê, hồ tiêu… đang vào giai đoạn chuyển mùa và sản xuất - kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu vẫn gặp nhiều khó khăn.

Thực ra, cảnh báo trên đã được đặt ra từ tháng trước, khi ông Huỳnh Đắc Thắng, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch (Bộ Công thương) viện dẫn các con số thống kê để chứng minh rằng, việc tăng xuất khẩu hầu hết là do giá tăng, chứ không phải là do lượng tăng. Vào thời điểm đó, ngoại trừ hạt tiêu và nhân điều có sự tăng trưởng về số lượng, các mặt hàng xuất khẩu khác thậm chí còn giảm về số lượng. Và như vậy, nếu loại trừ yếu tố tăng giá, thì trên thực tế, xuất khẩu trong 7 tháng đầu năm nay chỉ tăng 20%, chứ không phải là 36,8% so với cùng kỳ năm 2007.

Tương tự, trong tháng 8/2008, tiếp tục có sự sút giảm về số lượng hàng hóa xuất khẩu và thậm chí, ngay cả kim ngạch cũng đã giảm, so với chỉ một tháng 7. Đơn cử, xuất khẩu than đá đã giảm từ 1,447 triệu tấn xuống còn 1,3 triệu tấn; gạo từ 497.000 tấn xuống còn 450.000 tấn; cà phê từ 65.000 tấn xuống còn 60.000 tấn; hạt tiêu từ 10.000 tấn xuống còn 9.000 tấn… Cùng với giảm về số lượng, kim ngạch xuất khẩu cũng giảm theo. Kim ngạch xuất khẩu gạo giảm mạnh từ 431 triệu USD xuống còn 340 triệu USD, sản phẩm đá quý và kim loại quý giảm từ 294 triệu USD xuống còn 90 triệu USD, than đá giảm từ 174 triệu USD xuống còn 143 triệu USD, giày dép giảm từ 461 triệu USD xuống còn 430 triệu USD…

Còn nếu so với cùng kỳ năm 2007, thì xuất khẩu dầu thô trong 8 tháng đầu năm nay đã giảm 10,8%; gạo giảm 4,8% về lượng. Nếu loại trừ yếu tố tăng giá, thì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của cả nước trong 8 tháng qua chỉ là 21%, chứ không phải 39,1% như đã công bố.

Xuất khẩu giảm tốc không chỉ là cảnh báo được đưa ra từ phía các cơ quan quản lý của Việt Nam, mà ngay cả một số tổ chức quốc tế cũng đã lo ngại điều này. Citi Group mới đây đã đưa ra dự báo rằng, tiêu dùng trên nhiều thị trường, nhất là tại Nhật Bản và châu Âu, đang giảm và có nguy cơ kéo dài sang năm 2009.

Do vậy, việc xuất khẩu những mặt hàng chủ lực của Việt Nam, như may mặc và đồ điện tử sẽ chịu sức ép lớn. Điều này là hoàn toàn có cơ sở, khi thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho thấy, đã có sự thay đổi về thị trường xuất khẩu và cơ cấu xuất khẩu hàng hóa theo thị trường.

Theo đó, trong 8 tháng qua, ASEAN đã trở thành đối tác lớn nhất và đóng góp nhiều nhất vào việc tăng xuất khẩu của Việt Nam, chứ không phải là Mỹ hay EU như mọi năm. Giờ đây, xuất khẩu của Việt Nam sang cả thị trường Mỹ và EU đều có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thấp hơn tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung, lần lượt xếp ở vị trí thứ hai và thứ ba về kim ngạch.

Trên một khía cạnh khác, ông Nguyễn Văn Hoàng cũng bày tỏ lo ngại, khi mặc dù từ đầu năm tới nay, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) rất khả quan, giải ngân nguồn vốn này cũng tăng cao, song kim ngạch và cả tốc độ tăng xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI đều có xu hướng giảm. Trong 8 tháng đầu năm nay, doanh nghiệp FDI chỉ xuất khẩu được 15,8 tỷ USD (không kể dầu thô), tăng 28,0% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, lại nhập khẩu tới 19,2 tỷ USD, tăng 41,3% so với cùng kỳ năm trước. Như vậy, cho đến thời điểm này, các doanh nghiệp FDI đã nhập siêu tới 3,4 tỷ USD.

Liên quan đến vấn đề này, tại cuộc giao ban về tình hình sản xuất - kinh doanh và đầu tư 8 tháng đầu năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, diễn ra mới đây, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Cao Viết Sinh cho rằng, mặc dù vẫn tăng trưởng so với cùng kỳ năm ngoái, song cũng cần cảnh báo về xu hướng giảm tốc xuất khẩu để các bộ, ngành, địa phương lưu ý trong điều hành. Đặc biệt, phải phân tính và làm rõ vấn đề nhập siêu của các doanh nghiệp FDI.

Xuất khẩu giảm tốc, trong khi nhập khẩu đang tăng dần, đặc biệt là vào những tháng cuối năm, có thể khiến nỗi lo về nhập siêu lại hiện hữu, bất chấp trong hai tháng qua, nhập siêu đã giảm đáng kể. Hơn nữa, xuất khẩu giảm tốc cũng sẽ ảnh hưởng nhiều đến tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

Chính vì thế, đúng như Thứ trưởng Cao Viết Sinh đã nói, đây là thời điểm để xem xét, nghiên cứu và đưa ra các giải pháp điều hành thích hợp. Đặc biệt, các biện pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh cũng cần được thực hiện rốt ráo hơn nữa, để đưa xuất khẩu trở về quỹ đạo.