Dầu đậu tương tiến tới vươn lên vị trí số 1 toàn cầu
Tại Diễn đàn Dầu cọ Malaysia (Malaysian Palm Oil Forum 2026), ông Thomas Mielke - Tổng Giám đốc Công ty ISTA Mielke GmbH (Oil World) - nhận định, sản lượng dầu đậu tương toàn cầu có thể chính thức vượt qua dầu cọ trong vòng 6 năm tới (vào năm 2032). Diễn biến này sẽ chấm dứt vị thế dẫn đầu kéo dài hơn 20 năm của dầu cọ kể từ đầu những năm 2000.
Động lực tăng trưởng chính của dầu đậu nành đến từ Nam Mỹ nhờ mở rộng quy mô và cải tiến giống và tối ưu chi phí. Diện tích gieo trồng gia tăng kết hợp việc đưa vào các giống đậu tương mới cho năng suất cao, hàm lượng dầu vượt trội và khả năng chịu hạn tốt. Yêu cầu lao động thấp, lợi thế quy mô và cơ hội hạ chi phí sản xuất. Dự báo khối lượng ép dầu đậu tương toàn cầu sẽ tăng 7,5 triệu tấn trong niên vụ 2026/27, sau khi đã tăng 16 triệu tấn ở niên vụ trước.
Ở chiều ngược lại, đà tăng trưởng của dầu cọ suy giảm do tăng trưởng sản lượng giảm tốc, bệnh hại và diện tích già cỗi cùng áp lực môi trường.
Tốc độ tăng sản lượng dầu cọ bình quân giai đoạn 2020 - 2030 dự báo chỉ đạt khoảng 1,3 triệu tấn/năm, chưa bằng một nửa so với mức 2,9 triệu tấn/năm của giai đoạn 2010 - 2020. Tái canh vườn cọ diễn ra chậm, sự lây lan của bệnh nấm Ganoderma, chi phí sản xuất tăng và lượng phân bón bị cắt giảm. Các quy định nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường và tiêu chuẩn sản xuất bền vững, tiếp tục gia tăng áp lực lên hai nhà sản xuất lớn nhất thế giới là Indonesia và Malaysia.
Hiện dầu cọ và dầu đậu tương đang chiếm khoảng 56% tổng lượng tiêu thụ dầu thực vật thế giới. Đà tăng trưởng của dầu cọ phụ thuộc nhiều vào năng suất vườn cây hiện hữu đang tạo dư địa cho dầu đậu tương vươn lên.
Dầu hướng dương và dầu cải dẫn dắt thương mại niên vụ 2026/27
Theo dự báo từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), tổng kim ngạch xuất khẩu dầu thực vật toàn cầu (bao gồm cả hạt có dầu quy đổi) niên vụ 2026/27 sẽ đạt kỷ lục 141 triệu tấn, tăng 2% so với niên vụ trước.
Khác với bức tranh sản lượng dài hạn, thương mại ngắn hạn được dẫn dắt bởi hai nhóm mặt hàng chính là dầu hướng dương (+15%) và dầu cải (+8%). Thương mại bứt phá nhờ sản lượng dầu hướng dương thu hoạch phục hồi tại Ukraine và Nga sau hai mùa vụ sụt giảm. Ấn Độ và Trung Quốc là hai thị trường nhập khẩu tăng trưởng mạnh nhất. Xuất khẩu dầu cải tăng trưởng tích cực từ Canada, Nga, Ukraine và Australia; trong khi Mỹ và Trung Quốc là các đầu mối nhập khẩu tăng mạnh.
Trái lại, dầu cọ và dầu đậu tương đóng góp hạn chế vào đà tăng thương mại. Xuất khẩu dầu cọ dự báo giảm 2% do Indonesia tăng cường sử dụng nội địa cho chính sách nhiên liệu sinh học, trong khi thương mại dầu đậu tương chỉ tăng nhẹ 1%.
USDA ước tính khoảng 59% lượng tiêu thụ dầu thực vật toàn cầu niên vụ 2026/27 được cung ứng qua thương mại xuyên biên giới, thấp hơn mức trung bình 10 năm (62%), chủ yếu do xu hướng tăng tiêu thụ cọ nội địa tại các nước sản xuất.
Sự chuyển dịch nguồn cung: Lợi thế về diện tích, công nghệ giống và chi phí đang giúp dầu đậu tương Nam Mỹ từng bước cân bằng và tiến tới vượt qua dầu cọ về sản lượng vào đầu thập kỷ tới.
Xu hướng tiêu thụ nội địa thu hẹp xuất khẩu: Việc Indonesia gia tăng tỷ lệ trộn nhiên liệu sinh học nội địa làm sụt giảm nguồn cung dầu cọ xuất khẩu, tạo khoảng trống cho dầu hướng dương và dầu cải lấp đầy nhu cầu tại các nước nhập khẩu lớn như Ấn Độ và Trung Quốc.
Áp lực tái cơ cấu ngành dầu cọ: Để duy trì vị thế, ngành dầu cọ bắt buộc phải giải quyết các điểm nghẽn về dịch bệnh, đẩy nhanh tiến độ tái canh và tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững quốc tế.
Nguồn:Vinanet/VITIC/Ofimagazine