Con số nhập siêu 3,7 tỷ USD nói lên điều gì và liệu đây có phải là vấn đề đáng quan ngại đối với hoạt động xuất nhập khẩu trong năm 2026?
Thấy gì từ nhập siêu gần 4 tỷ USD trong quý I/2026?
Cán cân thương mại quý I của giai đoạn 2022 - 2025 (nguồn số liệu Cục Hải quan). Biểu đồ: T.Bình.
Kim ngạch quý I đạt gần 250 tỷ USD
Theo số liệu thống kê Cục Hải quan vừa công bố, trong quý I/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của cả nước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% (tương ứng tăng 46,6 tỷ USD) so với cùng kỳ năm trước.
Trong đó, xuất khẩu đạt xấp xỉ 123 tỷ USD, tăng 19,1% (tương ứng tăng 19,7 tỷ USD); nhập khẩu đạt 126,6 tỷ USD, tăng 27% (tương ứng tăng 26,9 tỷ USD).
Hết quý I có 22 nhóm hàng xuất khẩu đạt từ 1 tỷ USD trở lên, trong đó có 3 nhóm đạt trên 10 tỷ USD gồm: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (30,7 tỷ USD); điện thoại và linh kiện (16,7 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng (15 tỷ USD).
Ngoài lĩnh vực điện tử và ngành công nghiệp nói chung, xuất khẩu của ngành nông nghiệp cũng có những dấu ấn nổi bật với 5 nhóm hàng đạt kim ngạch 1 tỷ USD trở lên gồm: Gỗ và sản phẩm gỗ; thủy sản; cà phê; rau quả; gạo.
Đáng chú ý, nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực có tăng trưởng khá so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó không ít nhóm có mức tăng hai con số.
Có thể kể đến như: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (tăng 45,5%); rau quả (tăng 31,4%); máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng (tăng 21,2%); máy ảnh, máy quay phim và linh kiện (tăng 20,5%); điện thoại và linh kiện (tăng 19,3%)…
Chiều ngược lại, quý I có 23 nhóm hàng nhập khẩu đạt kim ngạch 1 tỷ USD trở lên, trong đó 2 nhóm đạt trên 10 tỷ USD gồm: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện (47,6 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng (15,5 tỷ USD).
Liên quan đến kết quả xuất nhập khẩu trong quý I, Cục Thống kê có thêm phân tích, đánh giá về cơ cấu loại hình doanh nghiệp và cơ cấu về hàng hóa.
Theo đó, kim ngạch xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước đạt 24,5 tỷ USD, giảm 16,6% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm 19,9% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 98,5 tỷ USD, tăng 33,3%, chiếm 80,1%.
Về cơ cấu nhóm hàng, lĩnh vực công nghiệp chế biến đạt 110,5 tỷ USD, chiếm 89,9%.
Đối với nhập khẩu, khu vực kinh tế trong nước đạt 35,2 tỷ USD, giảm 4,3% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm 27,8% kim ngạch nhập khẩu cả nước; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 91,4 tỷ USD, tăng 45,3%, chiếm 72,2%.
Về cơ cấu nhóm hàng, nhóm tư liệu sản xuất đạt 118,8 tỷ USD, chiếm 93,9%.
Vì sao nhập siêu?
Một diễn biến đáng chú ý trong hoạt động xuất nhập khẩu của quý I/2026 là con số nhập siêu 3,7 tỷ USD. Đây là điều trái ngược với quy luật nhiều năm gần đây. Cụ thể, theo thống kê của Cục Hải quan, quý I/2025 cả nước xuất siêu 3,15 tỷ USD; còn quý I/2024 là 7,8 tỷ USD và quý I/2023 là 4,81 tỷ USD…
Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu quý I đang có sự khởi sắc khi duy trì mức tăng cao hai con số, nhưng nhập khẩu tăng mạnh hơn khiến cán cân thương mại thâm hụt.
Tuy nhiên, theo phân tích của các chuyên gia, việc nhập siêu trong quý đầu năm chỉ mang tính nhất thời vì thời điểm này doanh nghiệp đang tăng cường nhập khẩu nguyên phụ liệu, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất.
Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính về con số nhập siêu trong quý I/2026, TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) phân tích: Kết quả nhập siêu trong quý đầu năm chưa có gì đáng lo ngại. Bởi, đây mới là số liệu quý I, trong khi từng quý của năm có thể xuất siêu hoặc nhập siêu theo thời vụ. Do đó, cán cân thương mại phải được nhìn nhận trong cả năm.
Mặt khác, nhập siêu có thể là điều tốt vì hiện nay nền kinh tế có độ mở lớn với hoạt động gia công, sản xuất xuất khẩu là chủ yếu nên phần lớn kim ngạch nhập khẩu cũng là tư liệu phục vụ sản xuất. “Như quý I/2026 có đến gần 94% kim ngạch nhập khẩu liên quan đến tư liệu sản xuất và chỉ có 6% kim ngạch liên quan đến hàng tiêu dùng”, TS. Lê Quốc Phương nhấn mạnh.
Chia sẻ thêm với phóng viên ở góc nhìn cụ thể của lĩnh vực sản xuất, ông Đặng Hoàng Giang, Tổng thư ký Hiệp hội điều Việt Nam (VINACAS) cho biết: Theo tập quán, những tháng đầu năm là giai đoạn ngành điều bước vào vụ thu hoạch và tập trung thu mua nguyên liệu trong nước cũng như nhập khẩu từ các quốc gia Tây Phi và Campuchia để phục vụ chế biến cho cả năm.
Thực tế con số thống kê của Cục Hải quan cho thấy, những nhóm hàng nhập khẩu có kim ngạch lớn, tăng trưởng cao trong quý vừa qua đều rơi vào nhóm máy móc hay nguyên phụ liệu.
Điển hình là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện có kim ngạch tăng 16 tỷ USD (tương đương tăng 50,5%) so với cùng kỳ năm ngoái; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng tăng 2,9 tỷ USD (tương đương tăng 22,7%); xăng dầu tăng 1,28 tỷ USD (tương đương tăng 77,8%); hạt điều tăng hơn 300 triệu USD (tương đương tăng 33,3%)…
Như vậy, riêng 4 nhóm hàng trên có kim ngạch tăng thêm 20,5 tỷ USD, đóng góp tới 76,2 điểm phần trăm trong tổng kim ngạch nhập khẩu tăng thêm của của nước trong quý đầu năm.
Dự báo về cán cân thương mại cả năm 2026, TS. Lê Quốc Phương nhận định, năm nay khả năng cao Việt Nam vẫn duy trì đà xuất siêu, bởi cả một thời gian dài (giai đoạn 2012 – 2025), chỉ có 1 năm Việt Nam nhập siêu là năm 2015, đặc biệt những năm gần đây con số xuất siêu luôn ở mức cao, như năm 2025 là hơn 20 tỷ USD.
Ngoài yếu tố phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp, việc tăng trưởng nhập khẩu cũng đóng góp tích cực vào kết của thu ngân sách của ngành Hải quan.
Theo Cục Hải quan, số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu trong quý I đạt 117.224 tỷ đồng, bằng 26% dự toán năm, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm 2025. Các nhóm hàng nhập khẩu có số tăng thu lớn như: Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng tăng 2.800 tỷ đồng; xăng dầu các loại tăng 2.100 tỷ đồng; ô tô tải các loại tăng khoảng 1.600 tỷ đồng…
Nguồn:thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn