Brazil hiện là nhà cung cấp khô đậu tương làm thức ăn chăn nuôi lớn nhất cho EU, chiếm khoảng một nửa lượng nhập khẩu của khối trong năm ngoái, theo số liệu của Liên đoàn các nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi châu Âu (FEFAC). Năm 2025, Brazil xuất khẩu kỷ lục 23,3 triệu tấn khô đậu tương.
Từ ngày 30/12/2026, Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) sẽ yêu cầu các nhà nhập khẩu chứng minh sản phẩm không có liên quan đến đất bị phá rừng, với các hình phạt đáng kể đối với trường hợp không tuân thủ.
Quy định này đang làm dấy lên lo ngại trong ngành nông nghiệp Brazil. Theo cảnh báo của FEFAC, các yêu cầu truy xuất nguồn gốc có thể khiến tới 4 triệu tấn khô đậu tương của Brazil không đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường EU, tương đương khoảng 17% tổng lượng xuất khẩu mặt hàng này.
Trong đánh giá mới nhất về tác động của EUDR đối với chuỗi cung ứng, FEFAC xếp Brazil vào nhóm rủi ro “trung bình”. Bang Mato Grosso ở miền trung-tây Brazil cùng một số khu vực khác đang đối mặt với những trở ngại mang tính cơ cấu và logistics, có thể hạn chế việc mở rộng chuỗi cung ứng đáp ứng đầy đủ quy định của EU.
Dante Romano, Giám đốc nghiên cứu tại công ty môi giới ngũ cốc Max Agro ở Rosario, Argentina, cho biết các vùng trồng trọt ở miền trung Brazil cách cảng biển hơn 2.000 km. Nông sản thường phải vận chuyển qua nhiều phương thức như xe tải, sà lan và tàu hỏa trước khi đến cảng xuất khẩu, khiến việc theo dõi nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng trở nên phức tạp.
Trong khi đó, các vùng sản xuất đậu tương chủ lực của Argentina cách cụm cảng Rosario không quá 350 km, giúp việc truy xuất nguồn gốc thuận lợi và ít tốn kém hơn.
Tuy nhiên, Chủ tịch hiệp hội sản xuất đậu tương Brazil Aprosoja cho rằng quy định mới đang đặt gánh nặng không công bằng lên ngành nông nghiệp nước này. Theo ông, các hoạt động phục hồi môi trường vẫn đang được triển khai tại một số khu vực, ngay cả khi diện tích đất canh tác mới tiếp tục được mở rộng. Ông nhận định những vấn đề môi trường của Brazil nhỏ hơn nhiều so với quy mô ngành nông nghiệp nước này.
EUDR dự kiến có hiệu lực chỉ vài ngày trước khi Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva bắt đầu nhiệm kỳ mới, sau khi đánh bại ứng viên cánh hữu Flavio Bolsonaro. Trong chiến dịch tranh cử, ông Flavio Bolsonaro từng cam kết giảm các rào cản môi trường đối với hoạt động sản xuất và để nông dân tự quyết định việc sử dụng đất của mình.
Argentina sẵn sàng bù đắp nguồn cung thiếu hụt
Ở phía nam khu vực Nam Mỹ, ngành chế biến đậu tương quy mô lớn của Argentina đang chuẩn bị tận dụng khả năng xuất khẩu của Brazil sang EU bị gián đoạn do các yêu cầu chặt chẽ hơn.
Gustavo Idigoras, Chủ tịch Phòng các nhà xuất khẩu và chế biến ngũ cốc Argentina (CIARA-CEC), cho biết Argentina có thể dễ dàng bù đắp phần nguồn cung thiếu hụt từ Brazil. Ông ước tính lượng khô đậu tương Brazil có nguy cơ mất đi tại thị trường EU có thể lên tới 5–6 triệu tấn.
Ông Idigoras nhấn mạnh Argentina đã sẵn sàng, đồng thời dẫn chứng hệ thống truy xuất nguồn gốc VISEC của nước này. Hệ thống đang vận hành đầy đủ, cho phép theo dõi đậu tương và thịt bò từ khâu sản xuất đến xuất khẩu.
Trong đánh giá rủi ro mới nhất, FEFAC xếp Argentina vào nhóm rủi ro “thấp” về khả năng gián đoạn nguồn cung liên quan đến EUDR. Tổ chức này dự báo gần như toàn bộ sản lượng khô đậu tương của Argentina trong nửa đầu năm 2027 sẽ đáp ứng các yêu cầu của EU.
Theo ông Romano, Argentina có thể gia tăng xuất khẩu nếu các lô hàng từ Brazil không đáp ứng được yêu cầu. Ngược lại, Brazil có thể tìm cách mở rộng doanh số tại những thị trường khác khi các nhà xuất khẩu Argentina chuyển hướng nhiều hàng hơn sang châu Âu.
Argentina hiện là nước xuất khẩu khô đậu tương lớn nhất thế giới, với lượng xuất khẩu khoảng 27 triệu tấn trong năm ngoái. Khoảng một phần tư sản lượng này được tiêu thụ tại Đông Nam Á.
Những điều chỉnh trong thương mại nông sản diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa EU và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) có bước tiến mới. Hai bên đã đạt thỏa thuận thương mại tự do tạm thời vào tháng 5/2026, sau nhiều thập kỷ đàm phán. Argentina và Brazil là thành viên Mercosur cùng với Uruguay và Paraguay; trong đó, Paraguay cũng là nguồn cung đậu tương quan trọng cho ngành chế biến của Argentina.
Phòng chế biến ngũ cốc Paraguay (CAPPRO) cho biết nước này có những điều kiện cơ cấu thuận lợi để đáp ứng yêu cầu của châu Âu. Tại vùng Región Oriental, nơi tập trung phần lớn diện tích trồng đậu tương, luật được ban hành năm 2004 đã cấm phá rừng để phục vụ mục đích nông nghiệp.
Tương tự Argentina, Paraguay được FEFAC xếp vào nhóm rủi ro thấp liên quan đến việc đáp ứng các quy định chống phá rừng của EU.
Nguồn:VINANET/VITIC/Reuters