Dữ liệu thương mại tháng 4/2026 cho thấy Trung Quốc đang điều chỉnh đáng kể cơ cấu nhập khẩu hàng hóa trước tác động từ xung đột Iran và tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz.
Mặt hàng chịu tác động rõ nhất là dầu thô. Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới – chỉ nhập khẩu 9,37 triệu thùng/ngày trong tháng 4/2026, giảm 20% so với cùng kỳ năm 2025, và đồng thời là mức thấp nhất gần 4 năm trở lại đây.
Nguyên nhân chủ yếu là do nguồn cung dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz sụt giảm mạnh sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hồi cuối tháng 2/2026. Theo hãng phân tích Kpler, lượng dầu tới Trung Quốc đi qua Hormuz chỉ còn khoảng 648.000 thùng/ngày trong tháng 4/2026, giảm sâu so với mức trung bình 4,07 triệu thùng/ngày trong giai đoạn tháng 1-3/2026.
Bên cạnh rủi ro vận tải, giá dầu tăng mạnh cũng khiến các nhà máy lọc dầu Trung Quốc giảm mua. Giá dầu Brent đã tăng tới 74% kể từ trước khi xung đột nổ ra, lên mức đỉnh 126,41 USD/thùng vào ngày 30/4/2026. Trong khi đó, giá dầu giao ngay có thời điểm cao hơn khoảng 40 USD/thùng so với giá kỳ hạn, khiến chi phí nhập khẩu tăng mạnh.
Việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu phần nào giúp giảm áp lực thiếu hụt nguồn cung tại châu Á – khu vực trước đây tiêu thụ khoảng 80% lượng dầu đi qua Hormuz. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng đây chủ yếu là quyết định mang tính kinh tế hơn là hỗ trợ thị trường.
Hiện Trung Quốc đang nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu trong kho dự trữ thương mại và chiến lược, cho phép nước này giảm mua khi giá tăng cao và chờ thị trường hạ nhiệt nếu tuyến vận tải qua eo biển Hormuz được nối lại hoàn toàn.
Đáng chú ý, Bắc Kinh cũng hạn chế xuất khẩu nhiên liệu tinh chế nhằm ưu tiên nguồn cung nội địa. Xuất khẩu sản phẩm lọc dầu của Trung Quốc trong tháng 4/2026 giảm xuống còn 3,1 triệu tấn, thấp nhất 10 năm và giảm 33% so với tháng 3/2026.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc lại gia tăng giao dịch đối với một số kim loại màu và nguyên liệu công nghiệp.
Xuất khẩu nhôm trong tháng 4/2026 tăng 15% so với cùng kỳ năm 2025, đạt 598.000 tấn, khi giá nhôm thế giới tăng mạnh do nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn. Giá nhôm tại London hiện tăng khoảng 14% kể từ khi xung đột Iran bùng phát.
Trong khi đó, nhập khẩu quặng sắt của Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao. Lượng nhập khẩu tháng 4/2026 đạt 103,9 triệu tấn, gần tương đương tháng trước đó và thậm chí tăng nhẹ nếu tính theo bình quân ngày.
Điều đáng chú ý là nhu cầu quặng sắt tăng không đến từ sản xuất thép, bởi sản lượng thép quý I/2026 đã giảm 4,6%, còn xuất khẩu thép giảm gần 10% trong 4 tháng đầu năm 2026.
Giới phân tích cho rằng Trung Quốc đang chủ động tích trữ quặng sắt nhằm phòng ngừa nguy cơ chuỗi cung ứng vận tải và nhiên liệu tiếp tục bị siết chặt nếu tình trạng thiếu dầu tại châu Á kéo dài.
Tồn kho quặng sắt tại các cảng Trung Quốc hiện vẫn ở mức rất cao, khoảng 161,4 triệu tấn tính đến ngày 8/5/2026, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm 2025.
Nguồn:Vinanet/VITIC (Theo Reuters)