Tại cuộc họp kéo dài hai ngày kết thúc ngày 18/9, BOJ quyết định nâng lãi suất cho vay qua đêm không có tài sản đảm bảo thêm 25 điểm cơ bản, lên 1,25%, với tỷ lệ biểu quyết 7-2. Hai thành viên hội đồng quản trị Toichiro Asada và Ayano Sato bỏ phiếu phản đối, cho rằng BOJ nên thận trọng hơn trong việc tiếp tục tăng chi phí vay.
Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của BOJ trong ba tháng và là một bước tiến tiếp theo trong quá trình rút khỏi chính sách tiền tệ siêu nới lỏng kéo dài nhiều năm. Lãi suất 1,25% hiện đã tiến vào khoảng 1,1-2,5% mà BOJ ước tính là vùng lãi suất danh nghĩa trung tính đối với nền kinh tế, tức mức không tạo ra tác động kích thích hoặc kìm hãm đáng kể đối với tăng trưởng.
Áp lực lạm phát thúc đẩy BOJ tiếp tục thắt chặt
Trong tuyên bố sau cuộc họp, BOJ cho biết các diễn biến kinh tế và giá cả nhìn chung đang đi theo kịch bản cơ sở, nhưng rủi ro lạm phát cơ bản lệch khỏi mục tiêu 2% đang gia tăng.
Ngân hàng trung ương Nhật Bản đặc biệt lưu ý tình trạng lạm phát tại khâu bán buôn vẫn ở mức cao, trong khi áp lực giá phát sinh từ các giao dịch giữa doanh nghiệp đã bắt đầu lan sang giá tiêu dùng. Các doanh nghiệp tiếp tục chuyển phần chi phí tiền lương tăng cao vào giá bán, trong khi kỳ vọng lạm phát tiếp tục gia tăng.
Thống đốc BOJ Kazuo Ueda cho biết lạm phát cơ bản đang tiến gần 2%, khiến trọng tâm chính sách của ngân hàng có sự thay đổi.
"Nếu rủi ro lạm phát cơ bản vượt quá 2% trở thành hiện thực, điều đó có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế Nhật Bản", ông Ueda nói tại cuộc họp báo. Theo ông, việc ổn định lạm phát cơ bản ở mức 2% là điều quan trọng và BOJ đã bước sang một giai đoạn chính sách mới.
Áp lực giá càng trở nên đáng chú ý trong bối cảnh chi phí năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Xung đột tại Iran đã tác động tới thị trường năng lượng, trong khi Nhật Bản là nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Chi phí nhập khẩu cao hơn có thể tiếp tục gây sức ép lên giá hàng hóa trong nước.
Dữ liệu công bố ngày 18/9 cho thấy lạm phát tiêu dùng lõi của Nhật Bản trong tháng 8 vẫn duy trì gần mức mục tiêu 2% của BOJ, khi các doanh nghiệp tiếp tục chuyển chi phí gia tăng đối với nhiều loại thực phẩm và hàng tiêu dùng sang người mua.
Đồng yên giảm sau quyết định tăng lãi suất
Mặc dù việc nâng lãi suất đã được thị trường dự đoán từ trước, đồng yên lại giảm sau khi BOJ công bố quyết định. Đồng yên có thời điểm giảm xuống 156,91 yên/USD.
Diễn biến này phần nào phản ánh kỳ vọng của thị trường về một lập trường thắt chặt mạnh hơn. Việc BOJ tăng lãi suất đúng mức 25 điểm cơ bản, cùng với sự phản đối của hai thành viên trong hội đồng, khiến nhà đầu tư chưa có thêm cơ sở rõ ràng để kỳ vọng ngân hàng sẽ đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất.
Fred Neumann, Kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC ở Hong Kong, nhận định giọng điệu trong tuyên bố của BOJ cùng với việc có hai thành viên phản đối tăng lãi suất khiến thị trường tiếp tục đặt câu hỏi về mức độ thận trọng của ngân hàng trung ương trong các bước đi tiếp theo.
Đồng yên yếu cũng là một trong những yếu tố khiến chi phí nhập khẩu của Nhật Bản tăng, từ đó tạo thêm áp lực lên lạm phát. Đây là vấn đề được BOJ theo dõi sát trong quá trình điều chỉnh chính sách tiền tệ.
Lãi suất Nhật Bản vẫn thấp hơn Mỹ và châu Âu
Sau quyết định mới nhất, lãi suất của Nhật Bản vẫn thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế lớn khác. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã đưa lãi suất chủ chốt lên 2,5%, trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất trong khoảng 3,75-4%.
Khoảng cách lãi suất lớn giữa Nhật Bản và các nền kinh tế phát triển khác từng góp phần duy trì sức hấp dẫn của đồng yên như một đồng tiền tài trợ giá rẻ trên thị trường quốc tế. Việc BOJ từng bước nâng lãi suất đang làm thay đổi cấu trúc này, dù mức lãi suất của Nhật Bản hiện vẫn thấp hơn nhiều so với Mỹ và châu Âu.
BOJ đã chấm dứt một thập kỷ kích thích tiền tệ vào năm 2024 và kể từ đó nhiều lần nâng lãi suất với tốc độ tương đối chậm, dựa trên đánh giá rằng Nhật Bản đang tiến gần hơn tới mục tiêu lạm phát 2% một cách bền vững.
Thị trường chờ tín hiệu về các đợt tăng tiếp theo
Trước cuộc họp tháng 9, thị trường gần như đã định giá đầy đủ khả năng BOJ tăng lãi suất sau hàng loạt tín hiệu theo hướng thắt chặt. Hồi tháng 7, BOJ từng cảnh báo nguy cơ lạm phát vượt mục tiêu do chi phí nhiên liệu tăng, chi phí nhập khẩu cao hơn khi đồng yên suy yếu và nhu cầu đầu tư vào AI tăng mạnh.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng bày tỏ ủng hộ các bước đi tiền tệ "quyết đoán" nhằm đối phó với tình trạng đồng yên yếu trong cuộc gặp với Thống đốc Ueda bên lề hội nghị các bộ trưởng tài chính G20. Theo các nguồn tin được Reuters dẫn, phía Mỹ cũng khuyến nghị chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi hạn chế mở rộng các biện pháp kích thích tài khóa, nhằm tránh tạo thêm áp lực lạm phát và đi ngược lại nỗ lực thắt chặt tiền tệ của BOJ.
Tuy nhiên, nhiều quan chức BOJ, trong đó có Thống đốc Ueda, vẫn chưa đưa ra tín hiệu cụ thể về tốc độ và quy mô của các đợt tăng lãi suất tiếp theo. Ngân hàng cho biết các quyết định trong tương lai sẽ phụ thuộc vào triển vọng lạm phát cũng như tác động của những đợt tăng lãi suất trước đây đối với các điều kiện tài chính.
Theo khảo sát các chuyên gia do Reuters thực hiện, BOJ được dự báo sẽ nâng lãi suất lên 1,5% vào cuối tháng 3/2027 và 1,75% trong quý II/2027. Phần lớn các chuyên gia tham gia khảo sát cho rằng lãi suất cuối chu kỳ có thể ở mức ít nhất 1,75%.
Như vậy, việc nâng lãi suất lên 1,25% đánh dấu thêm một bước trong quá trình Nhật Bản rời khỏi môi trường tiền tệ siêu nới lỏng kéo dài nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, mức độ và tốc độ thắt chặt tiếp theo vẫn phụ thuộc vào diễn biến lạm phát, tỷ giá đồng yên, chi phí năng lượng và tác động của chính sách tiền tệ đối với nền kinh tế Nhật Bản.
Nguồn:Vinanet/VITIC (Theo Reuters)